Een handvol filosofen - pagina 221

j CA. van Peursen: filosoof van de communicatie 217

hoeverre verschillende 'wetenschappen in methodiek, terminologie en structuur een

reeks vormen van toenemende logische gecompliceerdheid, welke zich als zodanig

steeds meer concentreert rond de volle werkelijkheid van de gebeurtenissen'. Hij

had er meteen aan toegevoegd dat in deze reeks de term 'waarheid' steeds minder ge-

makkelijk operationeel ingeperkt k o n worden.*^' N a a r m a t e de mens meer betrokken

raakt bij een gebeuren waarin hij handelend optreedt, des te minder hanteert hij de

waarheid als een geformaliseerde of technische functie. Wanneer men de inhoud van

een wetenschappelijk oordeel als waar verdedigt, dan gaat achter deze bewering een

betrokkenheid bij de werkelijkheid schuil. Deze betrokkenheid geeft aan de bevesti-

ging van de waarheid van een wetenschappelijk oordeel een meer persoonlijk karak-

ter, namelijk o m op de rechte wijze te handelen en te spreken. D e waarheid ligt dan

niet meer besloten in geformaliseerde operaties, maar zij doorbreekt deze besloten-

heid door het beroep dat op de kennende mens w o r d t gedaan 'vanuit de samenhang

tussen waarheid en rechtvaardigheid'. ' D e wetenschapsleer k o m t dan in verband te

staan met de integratie der wetenschapstaai binnen die aangaande de rechtvaardig-

heid der menselijke verhoudingen en de betrouwbaarheid van menselijk kennen en

handelen binnen het perspectief der geschiedenis'."'

Twee onderwerpen in zijn rede had Van Peursen als onderzoeksprojecten gefor-

muleerd: i) de persoonlijke betrokkenheid van de mens bij de normativiteit van de

werkelijkheid, die ten grondslag ligt aan 2) de toenemende logische gecompliceerd-

heid van wetenschappen die zich concentreert rond de volle werkelijkheid van fei-

ten en gebeurtenissen. Beide onderzoeksprojecten nam hijzelf ter hand en publi-

ceerde de resultaten ervan in boekvorm.

De persoonlijke betrokkenheid van de mens bij de normativiteit van de werkelijk-

heid werkte hij uit in het boek Feiten, waarden, gebeurtenissen. Met de ondertitel

Een deiktische ontologie (afkomstig van het Griekse deiknumi: tonen, aanwijzen)

wilde hij zeggen dat de filosofie verwijst naar de vele en genuanceerde manieren

waarop concrete mensen in bepaalde historische en sociale situaties over werkelijk-

heid spreken door naar dingen en feiten te wijzen, werktuigen te hanteren en op-

drachten uit te voeren.^' Een deiktische ontologie onderkent veel gevarieerde situa-

ties, waarin nooit 'naakte feiten' op statische wijze gegeven zijn, maar waarin de

sprekende, interpreterende en handelende mens het woord werkelijkheid slechts kan

gebruiken door haar dynamiek te onthullen. Men kon volgens Van Peursen slechts

over feiten spreken binnen de dynamiek van de geschiedenis, waar feiten niet aller-

eerst objecten zijn van descriptie (die bij voorbaat hun betekenis vastlegt), maar aan-

grijpingspunten van bedoelingen en handelingen en hierin aanwezige waarden; als

zodanig zijn feiten gerelateerd aan waarden.

Het ging hem erom dat de mens door middel van taal en handelingen dingen en

toedrachten aanwijst en dat woorden op deze manier hun betekenissen krijgen en als

zodanig de wereld in haar eindeloze gevarieerdheid zichtbaar maken of onthullen.''*'

éi V3n Peursen, Waarheid, p 11.

62 Van Peursen, Waarheid, p. 14

63 Een schets van die manier van filosoferen had Van Peursen gegeven in zijn inaugurele rede in Leiden, De

werkelijkheidszin der wijsbegeerte De betekenis van beweging, tijd en geschiedenis voor een deiktische ontologie

(1965). Voor een uitgebreide studie van Van Peursens deiktische ontologie, zie PiUer, Zur Frage nach der Wirk-

hchkeit. Ook PiUer, Philosophic als 'Wijsbegeerte'.

64 Zie Van Peursen, Feiten, waarden, gebeurtenissen, m n. hoofdstuk I.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen