Een handvol filosofen - pagina 114

no II Nieuwe filosofische uitdagingen (igi8 1940)

In De crisis dey humanistische staatsleer, twee jaar voor de machtsovername van

Hitler in Duitsland verschenen, besprak Dooyeweerd ook de grondgedachten van

het nationaalsocialisme, die hi) aanwees in de staatsleer van Rudolf Smend van de

Berlijnse school en van Carl Schmitt van de Bonnse school Smend verdedigde de

staat als een Willensverband, dat de politieke krachten in een volk bundelde Het

ging volgens hem in de staat om de integratie van 'alle pohtischen Lebenskrafte des

Volksganzen überhaupt' De zin van de grondwet was met om grondrechten te be-

schermen, maar was gericht op de 'Totalitat des Staates und die Totahtat semes Inte

grationsprozesses' " ' Zo beschouwde de Berlijnse school de staat als een machts

staat, die volgens Dooyeweerd wel m staatsabsolutisme moest uitmonden In deze

lijn redeneerde ook Schmitt die geen rechten wdde toekennen aan maatschappelijke

organisaties 'Grundrechte einer naturlichen oder orgamsierten Gememschaft kann

es innerhalb des Staates nicht geben Der moderne Staat ist eine geschlossene poli-

tische Emheit' De soevereiniteit van deze staat noemde hij een 'wirkhch staathche

Allgewak' •^

Volgens Dooyeweerd beschouwden Smend en Schmitt de staat uiteindelijk als een

machtsstaat, waardoor m hun denken over de staat geen plaats was voor recht en

rechtvaardigheid ^ Omdat het nationaalsocialisme het Duitse 'ras', 'volk', de Duitse

staat en de 'nieuwe maatschappelijke orde' beschouwde als producten een histori

sche ontwikkeling, beoordeelde Dooyeweerd het nationaalsocialisme m hoofdzaak

als een 'verval-product' van het door de Historische school in Duitsland wijdver-

breide historisme 'Het was de Historische school, die ( ) de baan effende voor het

nationaal socialisme met zijn "volkse" ideologie' '^"

D o o y e w e e r d had verscheidene staatstheorieën geanalyseerd die gebaseerd waren

op een humanistische levens en wereldbeschouwing Volgens hem toonden deze

theorieën een onverzoenlijke antinomie, die een crisis in het denken over de rechts-

staat bloot legde Hij was een van de eersten, zo niet de eerste Nederlandse weten

schapper die in 1931 het gevaar van het nationaalsocialisme in de staatsleer van D u i t -

se juristen onderkende D e kern van zijn kritiek o p de besproken humanistische

staatstheorieën kwam erop neer, dat een oriëntatie op de normatieve structuur van

de staat als een instelling van recht en rechtvaardigheid ontbrak ' "

Aan de Vrije Universiteit en in de kleine gereformeerde wereld werd D o o y e -

weerd een rijzende ster Zijn w o o r d had gezag, al werd hier en daar ook kritiek ge

h o o r d D e Friese advocaat m r P S Gerbrandy, van 1930 tot 1939 een collega van

D o o y e w e e r d m de juridische faculteit, had al in 1927 kritiek laten horen Hij vond

dat D o o y e w e e r d o p grond van zijn theorie inzake de normatieve wetskringen een

te beperkte kijk had op de economische medezeggenschap van arbeiders Volgens

D o o y e w e e r d gold voor een bedrijf de 'wet van de economische ongelijkheid' die tot

uitdrukking zou k o m e n m de eigendoms- en gezagsverhouding van de ondernemer

tegenover de positie van de arbeiders die werkten voor een bepaald loon '''' G e r -

brandy wees erop dat in het christehjk-sociaal denken een bedrijf werd beschouwd

129 Geciteerd uit Dooyeweerd, £)« ojszs p 66

130 Geciteerd uit Dooyeweerd, De o-ïsjs, p 69

131 Dooyeweerd, De 0'Z5Z5, pp 80 81 'ZieSttWin^werii^De V-iije Unioersiteitna Knyper^^p 164 165

132 Dooyeweerd Vernieuwingen bezinning^ p^ 50,179 Zie Dooyeweerd, De crz5Z5, pp 7 6 7 8

133 Dooyeweerd De crisis^ pp 5 46

134 Zie Dooyeweerds artikelen Medezeggenschap der arbeiders en Tweeërlei kritiek

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen