Grensgebied - pagina 26

commentaar op gedrag van docenten en studenten dat over de schreef heette

te gaan.

De beide genoemde aspecten - ondersteuning door de Vereniging en oor-

sprong in de samenleving - geven echter nog niet voldoende aan w^aaruit het

'bijzondere' van de VU bestond, als universiteit met een grondslag. Daarvoor

moeten we ons richten op de reden van haar stichting, met het ideaal van

een christelijke wetenschap en met de aard van de grondslag. Haar ontstaans-

grond vond ze in een protest en kritiek die zelf religieus waren gemotiveerd.

De stichter van de vu trof aan de toenmalige universiteiten de vaste overtui-

ging aan, dat in wetenschappelijke feiten en inzichten de enige betrouwbare

en zekere kennis te vinden was; geheel conform de idealen van de Verlichting,

die in de negentiende eeuw volledig tot ontplooiing was gekomen. Kuyper

deelde de opvatting dat de wetenschap het vermogen bezat om de schepping

te doorgronden, maar stelde daaraan tegelijk grenzen. Hij had ernstige kritiek

op de achterliggende ideologie en het ongebreidelde wetenschapsoptimisme.

Dat leidde zijns inziens tot verafgoding van de wetenschap en zelfoverschat-

ting van de mens. In de wetenschap van zijn dagen zag Kuyper een tendens

om de werkelijkheid, die volgens hem als schepping één geheel vormde, uit-

een te breken met het verstand en zich tevreden te stellen met de gedachte

dat alles analyseerbaar was. De schepping was één, betoogde hij met grote

kracht, en behoorde toe aan Christus. Wat Kuyper stoorde was dat de verlich-

tingsideologie van zijn dagen niet alleen een scheiding maakte tussen geloof

en wetenschap, maar ook het geloof diskwalificeerde, terwijl juist het geloof

de bron van echte kennis was. Alle menselijke werkzaamheid, zo stelde Kuy-

per, heeft een religieuze grond. Zij die dit ontkennen zijn zelf onkritisch in

hun hoogmoed. Wetenschap die uitgaat van het geloof dat al het geschapene

Christus toebehoort, kan christelijke wetenschap heten. Om zó wetenschap

te bedrijven, dient ze'vrij'te zijn (Kuyper, 1959/1898).

Aan deze gedachtegang ligt een religieus motief ten grondslag. Kuypers

Vrije Universiteit kende maar één binding: die aan het geloof En dat bete-

kende hier de traditie van de echte, gereformeerde belijdenisgeschriften uit

de zeventiende eeuw. Hij ontleende daaraan de gereformeerde beginselen,

die lange tijd de grondslag van de vu hebben bepaald. Vrij was de christelijke

wetenschap voor zover ze zich liet binden aan deze beginselen. Wie dit para-

doxaal vond, hield Kuyper voor dat de echte vrijheid 'vrijheid in gebonden-

heid' was; het christelijk geloof kon alleen in deze termen werkelijk worden

begrepen.

De gereformeerde beginselen zijn omstreden geweest, niet alleen omdat ze

de vu te zeer onder het beslag brachten van een specifieke protestantse tradi-

tie, maar ook vanwege de moeilijk te beantwoorden vraag wat eigenlijk hun

-14-

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen