Grensgebied - pagina 21

studentenprotest kwam de verhouding tussen wetenschap en samenleving ter

sprake, ook de publieke opinie raakte tot besef. Er kwam verandering in de

houding ten opzichte van wetenschap.

Hoe voordien over wetenschap werd gedacht, zag er globaal als volgt uit.

In de negentiende eeuw hadden grote wetenschappelijke ontdekkingen het

vooruitgangsgeloof vleugels gegeven om een wereld te scheppen die steeds

meer won aan doorzichtigheid en hanteerbaarheid. Het vertrouwen in de

praktisch-weldadige werking van wetenschap groeide tot grote hoogte. Dat

vertrouwen was direct verbonden met het nut dat de wetenschap kon hebben

voor het welzijn van de mens (Theunissen, looo). Dit accent op het nut is

iets anders dan wat de socioloog Max Weber in 1919 in zijn rede Wissenschaft

als Beruf sttldc. Volgens hem heeft de wetenschap de natuur 'onttoverd',

vrijgemaakt van duistere krachten en ons voorgehouden daarin niet meer

te geloven. Weber zag deze verwetenschappelijking in termen van een veran-

derde werkelijkheidsopvatting. Maar voor het publiek voldeden wetenschap

en haar toepassingen vooral aan het verlangen naar een meer aangename en

betere wereld. Het zijn, denk ik, twee aspecten van het verlichtingsdenken:

transparantie en praktisch nut.

Deze opvatting heeft lang standgehouden en de gekoesterde verwachtin-

gen hebben ook nu nog weinig van hun aantrekkingskracht verloren. Alle

wetenschapsfraude ten spijt heeft wetenschappelijke kennis voor velen nog

steeds de status van hoogst mogelijke vorm van kennis. Maar die houding

van bewondering is gemengd geraakt met kritiek, en blind vertrouwen met

distantie en wantrouwen. Totale naïviteit jegens wetenschap lijkt niet meer

mogelijk te zijn. Wetenschap is onderwerp geworden van nadere reflectie, er

zijn vragen gerezen over zowel resultaten en toepassingen als over de motie-

ven om wetenschap te bedrijven. En dan gaat het niet om pseudowetenschap.

Die vragen hebben als het ware een nieuw gebied opengelegd dat ligt op de

grens tussen wetenschap en samenleving. Een aansprekend voorbeeld levert

een onderwerp van grote maatschappelijk inwerking, dat de gemoederen

meermalen in beroering heeft gebracht: kernenergie en de toepassing ervan.

Al vóór de Tweede Wereldoorlog werd in bepaalde kringen in ons land

met de gedachte gespeeld van kernenergie als schoon vervangingsmiddel van

fossiele brandstof De inzet van de atoombom die in Japan een einde aan de

oorlog maakte, bracht ook de vreedzame toepassing in diskrediet; in elk geval

bij een aantal wetenschappers, verenigd in de Bond van Wetenschappelijke

Onderzoekers, die in 1946 grote twijfels uitten over een vreedzaam gebruik.

Enkele decennia later waren de twijfels ook tot het publiek doorgedrongen,

nadat eerst een toneelstukschrijver aandacht had gevraagd voor de kwestie

van integriteit van de onderzoeker.

- 19-

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen