Ridders van het recht. De juridische faculteit van de Vrije Universiteit 1880-2010 - pagina 131

een machtsstaat. Voor Mussolini was de staat alles: niets buiten de staat, niets tegen

de staat, alles voor de staat (29). Deze machtsstaat wordt dictatoriaal geregeerd

door een elite. Zij wordt niet van onderen op georganiseerd, zoals een rechts-

staat, maar van boven af (1). Zij wordt een eenpartij staat: 'Het fascisme gaat bij

zijn gedachtengang uit van den afkeer tegen het fundamenteele begrip van de

politieke vrijheid, naar zijn mening een zin- en inhoudsloos politiek begrip'(32).

Vrijheidsrechten worden opgeheven: 'De rechten van de mensch hebben niet de

geringste waarde, daar aan den staat de regeling van hun verkrijging en hun uit-

oefening is voorbehouden' (38). Er is geen vrije meningsuiting, geen vrijheid

van vereniging, alleen voor de vrijheid van godsdienst heeft men halt moeten

houden (39). Ten slotte is de fascistische staat een corporatieve staat (39), waar-

bij niet de staat in handen is van corporaties, maar omgekeerd corporaties in 127

handen zijn van de staat (40). ö

Tot zover de beschrijving. De beoordeling is vervolgens kraakhelder. Het cal- ^

vinisme deelt met het fascisme de wens van een krachtig staatsgezag. Maar niet ^

de 'humanistische verafgoding van de heroisch-gewelddadige dictatuur en de c«

vernietiging van alle persoonlijke vrijheid' (46]. Kritiek op het humanistisch ra- «

tionalisme (Descartes, Spinoza) wordt gedeeld, maar het calvinisme wil voor het «

'bloedeloos rationalisme' niet het 'bloeddorstig irrationalisme' (47) in de plaats M

stellen. Daarnaast is het fascisme antigodsdienstig (het gebruikt hoogstens de »-

godsdienst op machiavellistische wijze). Fascisme is gebaseerd op de mythe van a

de nationale machtsstaat, maar op mythen kan uiteindelij k geen blijvend resultaat ^

gefundeerd worden. De daad om de daad is uiteindelijk leeg. 'Duurzame kracht *

kan uiteindelijk alleen uitgaan van eeuwige waarheden, door volk en leidslieden ?

samen oprecht aangehangen en beleden' (50). Voorts is de machtvan de staat om w

zichzelfs wil niet in staat op termijn iets goeds te verrichten: 'De fascistische leer £

van het "niets buiten, niets tegen, alles voor den staat" is in de geschiedenis nooit

uitvoerbaar gebleken en zal het nu ook niet zijn. [...] Dictatuur is als tijdelijke

maatregel soms onvermijdelijk, maar als duurzame toestand onmogelijk'(52).

Anema deelt veel kritiek op vrijheidsrechten, maar 'algeheele vernietiging

van deze rechten is daarmee niet gerechtvaardigd' (56). Het fascisme wil de per-

soonlijke vrijheid vernietigen, maar 'een gezonde staat kan alleen op de beide

pijlers van gezag en vrijheid rusten' (57). Zijn eindconclusie luidt: 'Tegenover

zulk een leer past van de zijde van een richting die zich anti-revolutionair en

christelijk-historisch noemt, maar één antwoord: onvoorwaardelijke algeheele

afwijzing' (61).

Eenjaar later herhaalt hij dat de vrijheidsrechten in het fascisme in de knel

komen. Geestelijke vrijheid is door God zelf in de natuur van het geestelijk leven

gelegd: 'Geen les heeft de menschheid met meer bloed en tranen moeten beta-

len dan deze, dat alle geestelijke tyrannic op den duur steeds moet leiden tot

verlaging en verstomping van het volksleven."^ In het fascisme moet volstrekt

worden gebroken met het beginsel van de soevereiniteit in eigen kring. De tota-

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen