Ridders van het recht. De juridische faculteit van de Vrije Universiteit 1880-2010 - pagina 130

schappelijke samenkomst der Vrije Universiteit over De Italiaansch-fascistische

staatsleer.^ In Duitsland was Hitler toen al aan de macht. Maar, zoals de titel al

aangeeft, daarover en bijvoorbeeld over het antisemitisme is in deze rede niets

te vinden. In plaats daarvan vinden we een glasheldere analyse van wat de Itali-

aanse fascistische staatsleer inhoudt en met name waarin zij verschilt van de

antirevolutionaire opvatting.

Dat laatste was misschien nog niet zo eenvoudig. Het calvinisme deelt met

het fascisme de wens van een krachtig staatsgezag en de afwijzing van een bloe-

deloos rationalisme en individualisme. In hetzelfde jaar 1933 was het antirevo-

lutionaire dagblad De Standaard (overigens lang niet als enige krant) redelijk

positief over Hitlers machtsovername: niet in Duitsland maar in de Sovjet-Unie

126 werkten de machten der hel, 'de republiek van Weimar gaf veel te veel vrijheden,

g > naaktgymnastiek en goddeloosheid n a m e n toe en van de vrijheid werd niets

ö 2 dan misbruik gemaakt'.* De gereformeerde middelbare scholier Joop den Uyl

n2 voelde zich eveneens aangetrokken tot nationalistisch en fascistisch gedachte-

< '^ goed. Hij deelde de fascistische kritiek op de parlementaire democratie, waarin

2 <" de stem van onbevoegden even sterk gold als de stem van ter zake kundigen.^

Vergelijkbare gedachten vinden we bij Anema. Hij vermeldt uitvoerig de be-

«s zwaren die aangevoerd worden tegen de democratische rechtsstaat: atomisering

o m

z

X -

van het volk, mechanisering van de staat, dorre gelijkmakerij, gezagsverzwak-

c8

> g king, niet de deskundigen maar de vleiers van het volk komen voorop te staan,

> holle praterij over beginselen in plaats van doelmatig handelen (14), misbruik

z 5 van vrijheidsrechten, vertegenwoordigers die het gaat om personenstrijd in plaats

~> van beginselstrijd [15). 'Zoo krijgt men niet de regeering van de besten, maar

S *"

van de politiek-handigste en slimste beroeps-middelmatigheden'(i6). Voorts

w

2o overschatting van het recht: 'Alles wordt overdekt met een dicht net van recht-

OH spraak, waardoor elk krachtig regeeren wordt verijdeld'(i6). Sinds het einde van

de negentiende eeuw kreeg de vierde stand, de bezit- en kennisloze massa, al

meer het roer in handen. Die wilde zich economische en sociale gelijkheid ver-

schaffen door middel van de staat (17); verwording van de rechtsstaat tot bewind

van de massa (17). Zijn conclusie was: 'De rechtsstaat is door en door ziek en

heeft zichzelf overleefd' (18). Anema geeft deze kritiek weer, maar het is moeilijk

zich aan de indruk te onttrekken dat veel hiervan hem ook wel aanspreekt.

Dergelijke kritiek op de democratische rechtsstaat, die in het interbellum

door velen werd onderschreven, brengt Anema niet tot het fascisme. Keurig

worden beschrijving en beoordeling van het fascisme uit elkaar gehouden. Eerst

komt [na een historisch-filosofische inleiding) de beschrijving. De fascistische

staat is om te beginnen een machtsstaat, niet een rechtsstaat. Als grondtrekken

van de rechtsstaat ziet Anema de openbaarheid der publieke zaak, volksvertegen-

woordigingenvolksinvloed in een of andere vorm; onafhankelijke rechtspraak;

eerbiediging van de persoonlijke vrijheidsrechten en een aan rechtsnormen ge-

bonden administratie (6). De fascistische staatsleer verandert de rechtsstaat in

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen