Revue 1996 - pagina 32

bijzondere kind wordt geboren en krijgt de naam Merlijn, maar de vroomheid van het aardse meisje doet het plan mislukken. De zuigeling kan direct na de geboorte praten en heeft inzicht in het verleden en de toekomst, maar blijkt door goddelijke interventie deze gaven alleen maar ten goede te kunnen aanwenden. De volwassen Merlijn staat de koningen van Brittannië met raad en daad bij; hij doet voorspellingen, biedt strategische hulp bij de veldslagen tegen de Saksen en treedt op als regisseur bij de geboorte, opvoeding en kroning van Arthur. Merlijn wordt de mentor van de jonge koning en de architect van zijn rijk, en als Arthurs gezag gevestigd is, kan Merlijn uit het verhaal verdwijnen. De liefde voor de bosfee Viviane zal de magiër fataal worden; met een van Merlijn zelf geleerde toverspreuk sluit Viviane de tovenaar op in een onzichtbare gevangenis. Vestdijk heeft in zijn bewerking de voorgeschiedenis van Brittannië en de optredende personages uit de legende overgenomen. Het materiaal heeft hij echter een andere functie gegeven. Waar in de legende Arthurs problemen en Merlijns aandeel in de oplossing centraal staan, draait alles in Vestdijks tekst juist om Merlijns innerlijke conflicten. Vestdijks tovenaar heeft genoeg van zijn vroegere getover waar een van intriges, machtsmisbruik en incestueuze verhoudingen bolstaande hofwereld uit voortgekomen is. Merlijn streeft naar een eenvoudiger, natuurlijker leven zonder nut of aardse zin. De fee Viviane is er voor nodig om Merlijn te laten inzien dat de hofwereld een schijnwereld is, waarin hij zijn eigen zielsconflict projecteert. Als dit besef bij Merlijn is doorgedrongen, kan hij loskomen van alles wat hem aan de aarde bindt; Viviane laat de tovenaar met een toverspreuk in Het Niets verdwijnen.

30

Duidelijk zichtbaar in 'Merlijn' is Vestdijks fascinatie voor de boeddhistische filosofie, die ook in zijn essay 'De toekomst der religie' een belangrijke rol zou spelen. Aan de hand van de karakterontwikkeling van Merlijn laat Vestdijk zien dat alleen zelfkennis en zelfkritiek leiden tot innerlijke vrede en een overheersend gevoel van eenwording met de omgeving. Dat Vestdijk deze ontwikkeling nu juist bij het personage Merlijn laat plaatsvinden is bijzonder. In de middeleeuwse legende krijgen de verhalen met de komst van Merlijn juist een behoorlijke scheut christelijke motieven toegediend: Merlijn is zoon van maagd en satan en plaatst als spreekbuis van God de toekomstige avonturen van Arthurs ridders in een uitgesproken christelijk kader door de zoektocht in gang te zetten naar de Heilige Graal, de schotel waarin het bloed van Christus werd opgevangen. Met voor het grootste gedeelte identiek materiaal maakt Vestdijk een tekst waarvan de thematiek haaks staat op middeleeuwse bronteksten. Vestdijk vervangt de christelijke thematiek door de thematiek die zijn gehele oeuvre kenmerkt en aan de boeddhistische levensbeschouwing verwant is. Het is opvallend dat de literatuurcritici alleen maar oog hebben gehad voor het typisch Vestdijkiaanse aspect van 'Merlijn'. De enkele moderne letterkundigen die zich met de tekst hebben beziggehouden zijn voorbij gegaan aan het feit dat Vestdijks 'Merlijn' een voorlopig eindpunt is in een eeuwenlange ontwikkeling.

zijn eigen thematiek is geworden, is jarenlang door gebrek aan kennis van de oudere letterkunde bij moderne letterkundigen onderbelicht gebleven. Ik vond dat een gemis en heb er een scriptie over geschreven. Misschien ben ik wel een ouderwetse moderne letterkundige."

Gijs van den Berg

Vestdijks 'Merlijn' is het venster dat uitzicht biedt op twee verschillende werelden. Dat Vestdijk met veel vakmanschap deze twee werelden met elkaar heeft verbonden, en tegelijkertijd de middeleeuwse stof zo heeft bewerkt dat 'Merlijn' een vehikel voor

vrije Universiteit

amsterdam

Revue

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen