Studentenalmanak 1906 - pagina 253

FARRAGO 237

in meerdere of mindere mate subj'ectief: anderen er door

tot erkenning te d w i n g e n gaat moeilijk.

Het algemeen besef leert een ieder mensch dat er eene

wereld reëel buiten hem bestaat. Al zou een wijsgeer, Berkeley

bijv. nu ook nog zoo scherpzinnig betoogen dat dit niet

zoo is, dat er geen stof of materie bestaat, het algemeen

besef zal steeds meer zekerheid, ook wetenschappelijke

zekerheid, geven dan het scherpzinnigste betoog van het

tegendeel. Logisch kan de wet der causaliteit niet bewezen

worden, maar de ervaring en het algemeen besef, met

elkander verbonden, leeren dat zij bestaat en ieder handelt

daarnaar en denkt dienovereenkomstig.

R O O T E R is de bewijskracht der ervaring, voor

^ zoover zij althans telkens op nieuw kan geschieden;

anders heeft zij niet meer dan subjectieve waarde

en komt neer op het oordeel over het getuigenis

van hen die ervaren hebben. Maar de ervaring geeft op

zich zelf geen algemeene kennis, geen wetenschap; daarvoor

is zij te veel aan plaats, tijd en omstandigheden gebonden.

Daarenboven heeft de ervaring alleen waarde, wanneer de

feiten met elkander in verband gebracht en in dat verband

geïnterpreteerd worden, wat een werk is van het verstand

en een subjectief element te meer inbrengt in de ervaring.

De feiten, zooals iedereen die waarneemt, zijn als het ware

brutofeiten, de wetenschap bewerkt ze voor haar doel tot

nettofeiten, wat haar recht is, maar ook eene vermindering

van den graad van zekerheid ten gevolge hebben kan.

Neem bijv. een feit. Hier of daar is bij het graven in den

grond een steen gevonden met een opschrift. Dit feit als

zoodanig zegt niets. Eerst wanneer het opschrift ontcijferd of

gelezen wordt en iets zegt, of men althans vermoedt dat het

iets zegt, hetwelk met het leven van het voorgeslacht in zulk

een verband staat, dat onze kennis aangaande dat leven op de

eene of andere wijze vermeerderd wordt, heeft het feit der op-

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen