Studentenalmanak 1906 - pagina 262

246 FARRAGO

aard; zij laat zich niet met dringend gezag opleggen, maar

heeft juist daardoor zedelijke waarde.

Dat de wetenschap niet buiten dat geloof kan, bewijst zij

zelf. Alle wetenschap gaat uit van de o n d e r s t e l l i n g

niet, maar van het a x i o m a , dat haar voorwerp bestaat,

zoowel als haar onderwerp. Wil men zeggen dat een axioma

eene instinctieve kennis is, zooals Mach doet, ik heb daar

niet veel op tegen, ofschoon ik daarmede niet elke zoo-

genaamde verklaring van het ontstaan van het instinct

aanvaard, en Mach bedenken moet, dat hij door zijne

opvatting eene aanmerkelijke uitbreiding geeft aan het

begrip instinct, dat gewoonlijk als oorzaak van handelen,

niet van kennen wordt opgevat. Voor mij ligt de beteekenis

van het axioma der wetenschap, dat eene onafhankelijk

van ons bestaande wereld haar voorwerp is, hierin, dat zij

dat als noodzakelijk uitgangspunt moet aannemen, op straffe

van anders haar eigen wezen in te boeten, zich zelf te ver-

loochenen.

E N T echter de wetenschap een objectief bestaande

wereld, dan staat ook vast, dat de ideeën, waar-

mede zij werkt, meer dan nomina zijn, dat zij op de

eene of andere wijze ook in deze objectieve bestaande

wereld haren grond hebben. Immers die wereld zelf gaat

niet in in ons kennend en wetend ik; zij blijft, onafhankelijk

van ons, buiten ons bestaan-, maar zij moet iets bezitten,

waardoor zij zóó op ons inwerkt, dat wij haar kunnen

kennen, wetenschap van haar kunnen hebben. Kunnen wij

alleen ideeën kennen en weten, dan moeten er derhalve

in de wereld buiten ons ideeën bestaan en werken, naar

den regel: simile simili cognoscimus.

Daar komt nog iets anders bij. De wetenschap zou reeds

lang als eene illusie opgegeven zijn, wanneer hare waarde,

ook voor ons handelen, niet evident gebleken was. Die

waarde bestaat daarin dat zij ons waarheid leert kennen,

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen