Studentenalmanak 1918 - pagina 98

84 FARRAGO

die het denken haar voor-stelt. De noodzakelijkheid, waar-

mee in ons bewustzijn de oordeelen worden afgeleid uit

praemissen, meent hij terug te vinden in de causaliteit van

het natuurgebeuren; het bijzondere, in ons denken gesub-

sumeerd onder het algemeene, is in het objectief proces

eveneens besloten in en gedetermineerd door het genus,

waartoe het als species behoort. Aristoteles leert daarmee

dat ons kennen absoluut is. Kant heeft ons leeren inzien,

dat het begrip kennen, dat subject en object veronderstelt,

het praedicaat »absoluut« niet verdraagt. Maar Aristoteles

ziet dit niet in; hij komt soms tot belachlijkheden, die hij

zelf ernstig neemt; trouwens zijn standpunt dwong hem

daartoe. De Middeleeuwen, angstig volgend Aristoteles'

voetspoor, bieden ons weinig origineele productie. Met de

Reformatie ontwaakt nieuw leven. Over Decartes, Locke en

Hume — Spinoza neemt een afzonderlijke plaats in — loopt

de lijn naar Kant. Een vaag gevoeld probleem krijgt bij hem

klare gestalte; maar tegelijk keert de geheele probleemstelling

om; niet: wat is waarheid, de voorbarige vraag van het naief-

realistisch bewustzijn, maar: wat k a n waarheid zijn, bedoeld

in den zin van: h o e is w a a r h e i d m o g e l i j k ? Bij Kants

voorgangers staat niets zoo vast als het waarheidsbegrip.

Het gaat er bij hen in hoofdzaak om, den »juisten inhoud«

te vinden. Zij overzien dat het kennen formeel begrensd is.

Het factum der wetenschap is bij hen nog niet klaar onder-

rscheiden van den rechtsgrond, »waarop alleen wetenschap

mogelijk is<. Hierin wordt juist Kants geweldige beteekenis

duidelijk. Zijn werkzaamheid is grondleggend voor het

modern k r i t i s c h bewustzijn; alle nieuwere richtingen

gaan van hem uit, geen althans laat hem onverwerkt ter

zijde. Hij is ook de schepper van de antithese die onze

wetenschap stelt tegenover de antieke. Want denker als hij

was heeft hij niet als velen voor hem het denken verheven

tot een despotisch moment, dat het gansche gebied van

het bewuste leven voor zich opeischt, maar in bezinning

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen