Studentenalmanak 1918 - pagina 97

FARRAGO 83

Eigenaardig is, hoe sommige speciaal-wetenschappen

de leiding over alle andere voor zich opeischen. Zoo b.v.

de empirische psychologie, die van uit haar resultaten ge-

meend heeft het laatste woord te mogen spreken over het

normatief element in kennen en willen. Dit geschiedt dan

in hooge mate ten kosten der actieve momenten van het

redelijk-zedelijk bewustzijn. Trouwens reeds Kant heeft dit

gevaar voorzien en vermeden, i) In de biologie hebben we

iets dergelijks. Van uit haar gezichtspunt is de instinctieve

strijd om levensbehoud een zoo allesbeheerschende factor,

dat voor een idealistische wereldbeschouwing weinig plaats

meer overblijft. De realiteit van het ideëele wordt daar nog

wel niet genegeerd, maar toch ondergeschikt gemaakt aan

irrationeele wezenheden. Hier naderen we tot een machtig

verschilpunt tusschen antiek en modern bewustzijn. De

grondtoon van het Grieksche geestesleven — afgezien van

kritische onder-momenten — is optimistisch: de denkfunctie

heeft levensvreugde. De oude wijzen waren zeer spraakzaam

— denk aan Socrates — ook schreven ze zonder merkbare

moeite groote boeken vol. Typeerend is in dit verband de

conceptie van Aristoteles, die de Grieksche wetenschap

afsluit. Zijn invloed op het nageslacht is veel grooter dan van

Plato, wiens kritische tendenzen trouwens van de zuiver-hel-

leensche ontwikkeling wat afzijdig staan. Indeleerderkenbron-

nen is hij verzoenend: waarnemen en denken hebben beide hun

recht. Toch verloochent hij zijn volksaard niet. Immers had

hij zich aan deze grondgedachte gehouden, dan zou de

scholastiek niet zoo rationalistisch geweest zijn, of, wat

waarschijnlijker is, niet zooveel aan hem hebben ontleend.

Want in zijn ongebroken vertrouwen in de geldigheid van

de voTjfsi^ is hij veel te ongeduldig om af te wachten of de

diaBrjOig een ja dan neen zal zeggen op de mogelijkheden

1) Vgl. Dr. B. Bauch, Immanuel Kant (in Sammlung Göschen), pag. 55

waar tusschen tweeërlei Kaïit-interpretatie onderscheiden wordt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen