Studentenalmanak 1919 - pagina 108

86 FARRAGO

deel over elkaar heen. Daarom kan alleen in de overeen-

stemming en tegenstelling met deze verschijnselen de Roman-

tiek verstaan worden.

De Aufklärung in Duitschland, al stond ze niet los van

de groote bewegingen van den tijd, draagt toch in dat

land een zeer bijzonder cachet Ze heeft weinig gemeen

met het Engelsche Empirisme of Fransche Encyclopaedisme;

ze heeft nimmer haar echt-Duitsche afkomst verloochend.

-De wereldbeschouwing van de Aufklärung is daar altijd

religieus gebleven. Ze behoudt een theologisch karakter,

mede in verband met de metaphysische, idealistische trek

van het Germaansche ras. Bij haar twee groote tolken

Leibnitz en Kant neemt altijd de Theodicee een voorname

plaats in. Wat dan wel de Duitsche Aufklarung teekent,

is, dat we daarin nog zoo sterk gevoelen die tweeheid van

Subject en Object. Ze is door en door Supranaturalistisch.

God, deugd en onsterfelijkheid zijn drie machten die eigenlijk

bij het leven bijkomen, iets waaraan zelfs Kant, de Urheber

van den nieuwen tijd, niet ontkomt. ^) De man die vooral

met deze Theologische Aufklärung breekt, al kan hij er

zich niet geheel aan ontworstelen, is Lessing, de Begründer

van de Duitsche litteratuur, die na hem zoo ontzaglijke

macht in het Duitsche geestesleven is geworden. Zijn

ideaal is niet ,,het arbeiden om een in 't eindelooze liggend

doel", maar ontwikkeling van de vrije menschenziel. Tegen-

over een waardeeren van het heden naar den maatstaf

van het jenseits, stelt hij de ,,zelfstandige waarde van eiken

dag". Dat levensideaal rust dan in zijn Weltansicht van

het alomvattend goddelijk bewustzijn, waarvan alle ver-

schijnselen een noodzakelijk gevolg zijn. Zoo begint er bij

hem een nieuw geluid gehoord te worden. Toch ontbrak

1) Hiervoor uitvoerig bij W. Dilthey : Leben Schleiermachers, pag. 88— 128,

waar de verhouding van Kant en Schleiermacher wordt geteekend. 't !s

het werk bij uitnemendheid over Schleiermacher.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen