Studentenalmanak 1919 - pagina 107

r

FARRAGO 85

naam Monisme. We zien in onze dagen in allerlei richting

een hartstochtelijk zoeken naar eenheid. Vroeger leefde

altijd diep in het bewu.stzijn de tegenstelling van subject en

object en 't subject gevoelde zich in alles, afhankelijk van

het objectieve en het ontleende daaraan zijn waardij. Overal

zag men zich geplaatst voor een groote tweeheid: De

mensch tegenover de natuur: eerst zelfs onbewust van

de tegenstelling, langzaamaan in gestadige worsteling er

» mee ze overwinnend. In de Ethiek: de van hoogerhand

opgelegde wet, die den mensch tot bukken dwingt. In de

Religie: God in den hemel tegenover den mensch op aarde.

De mensch bleef steeds afhankelijk, moest steeds in afwach-

ting staan wat 't Objectieve hem geven zou Dan komt

omstreeks de 19de eeuw de „Moderne" en stelt tegenover

die transcendentieidee haar immanentie, tegenover dat

Dualisme haar Monisme. Voor al de groote levensvragen

begint dan een nieuwe periode, 't Zwaartepunt komt in

het Subject De mensch ziet in zichzelf een blijvende waarde

onafhankelijk van de buitenwereld. Hij geeft in de moraal

zichzelf een wet. De norm, die zijn daden richt, moet rusten

in zijn eigen natuur. Zijn welstand is niet afhankelijk van

de uitwendige omstandigheden, maar van innerlijke geestes-

cultuur. Zijn ,,diesseitig" leven ontleent zijn waarde niet

aan een eventueele jenseitige onsterfelijkheid. Zijn religie

staat ot valt niet met het objectief bestaan van een per-

soonlijken God, maar is gegrond in zijn eigen wezen.

AI deze trekken van de ,,Moderne" vinden wij nu, maar

dan sterk ,,potenziert", in de Romantiek terug. Nu is het te

begrijpen dat zoo'n absoluut vernieuwd wereldbeeld niet

opeens als uit de lucht is komen vallen, maar reeds lang

in verschillende richtingen is voorbereid, en al kunnen we

daarom historisch uiteenleggen, als elkaar opvolgend en in

zekeren zin tegenover elkaar staande: Aufklärung, Sturm-

und Drangperiode, Klassicisme en Romantiek, in de realiteit

vloeien die verschijnselen veelal ineen en schuiven voor een

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen