Studentenalmanak 1923 - pagina 85

D E GODSD.-HIST. M E T H . E N Z . 75

De Aufklärung had in vast vertrouwen op de mensche-

lijke Rede een natuurlijke moraal en een natuurlijke religie

geschapen, maar bij 't begin der negentiende eeuw dreef de

dorst naar levenswijdte en levensvolheid tot een hoogere

waardeering der geschiedenis. Te vroeg begon echter het

Duitsche Idealisme met zijn speculatie de historische feiten

te ordenen en een universeele geschiedbeschouwing te con-

strueeren, In het evolutionistisch Idealisme van Hegel ver-

hief zich de philosoof te hoog boven de werkelijkheid en

werd het denken te zeer overspannen. Toen zijn schema niet

bleek te passen op de feiten, greep een groot verlangen naar

objectiviteit de menschen aan, Duitschland schaamde zich

over Hegel's vermetelheid, het empirisch onderzoek ver-

bande de logische constructie en de ijskoude tijd der scien-

ces exactes brak aan. De stroom van feiten was evenwel

spoedig zoo groot, dat de geestelijk uitgeputte mensch zich

niet kon staande houden. De overwinnaar werd overwonnen

en de heerscher werd slaaf. Men kende de geschiedenis,

men wist hoe alles gekomen was, maar de historische waar-

den lieten zich niet assimileeren. Een diepe kloof scheidde

het weten van het leven. Een nihilistisch scepticisme vierde

triumphen, totdat de Badensche philosophenschool met

Windelband en Rickert aan het hoofd, eindelijk op krach-

tige wijze het eigensoortig karakter der historische weten-

schappen tegenover de natuurwetenschappen heeft ge-

handhaafd. Hun Wertphilosophie trachtte aan het grenzen-

loos relativisme een einde te maken*),

A a n deze school nu is Troeltsch in velerlei opzicht ver-

want. Zijn religieus gevoel verzet er zich tegen, om alle

ideëele levenswaarden dem Psychologismus zu kausaler

Ableitung aus allerhand Schiebungen der psychischen

Entwickelung im Zusammenhang mit der Umwelt preis-

zugeben ^).

Daarom is dit zijn probleemstelling en dat is tegelijk de

probleemstelling van onzen tijd: In dem religiösen Bewusst-

sein das historisch-psychologisch-kausal bedingte und das

aus innerer Notwendigkeit schöpfende, produktive und

gültige Wahrheit erzeugende Element gleichzeitig anzu-

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen