Studentenalmanak 1923 - pagina 78

68 H E T LAATSTE W O O R D

bewustzijn heen, dan zou een metaphysica mogelijk zijn. En

Dilthey is van de onmogelijkheid daarvan overtuigd, W e

komen nooit uit ons zelf, en we komen in ons zelf nooit tot

allesomvattende eenheid, want Dilthey staat voor het feit,

dat „die Kategorien von Sein, Ursache, Wert, Zweck weder

aufeinander, noch auf ein höheres Prinzip zvurückgeführt

werden können". Wij blijven in ons eigen bewustzijn voor

een categoriale veelheid staan,

Dilthey voelt hier heel goed het conflict tusschen het een-

heidsverlangen van den menschelijken geest en het laatste

woord der „veelheid" dat hij spreken moet. W a n t hij kent

dien drang van het denken om voort te schrijden tot de

hoogste generalisaties, „zu einer Architektonik mit höchster

Spitze", tot een „Beziehen zu einem allumfaszenden Zusam-

menhang und das Begründen zu einem letzten Prinzip", En

bijna op hetzelfde oogenblik, dat hij aan de metaphysica

haar eeuwigen scheidbrief gegeven heeft, komt zijn heimwee

naar haar in hem tot ontwaking: „Aber von den Sternen her

klingt, wenn die Stille der Nacht kommt, auch zu uns noch

jene Harmonie der Sphären, von welcher die Pythagorëer

sagten, dass nur das Geräusch der Welt sie übertäube, eine

unauflösbare metaphysische Stimmung, welcher jeder Be-

weisführung zu Grunde lag und sie alle überleben wird",

Dilthey's ,,Scheu vor dem letzten Wort" komt dus uit

tweeërlei voort. Uit zijn eerbied voor het individueele, maar

ook uit zijn overtuiging, dat de laatste grond der dingen

nimmer te vinden is, en derhalve ook nimmer uitgesproken

worden kan. Want het laatste woord is het alles ontsluie-

rende, alles verklarende, alles doorlichtende woord. En

inderdaad, noch bij de aanname van een realiteit buiten ons

bewustzijn, noch wanneer we in onzen geest naar de laatste

gegevens zoeken, nergens is er een uitweg, die ons uit het

Bedingte naar het absoluut Unbedingte voert, ,,Wir können

keine letzte Ursache als ein Unbedingtes zu den bedingten

Zusammenhang der Vorgänge hinzudenken", „Wir können

den subjectiven und relativen Charakter der Wertbestirn-

mungen, der aus ihrem Ursprung im Gefühl stammt nie

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen