Studentenalmanak 1933 - pagina 159

EN THEOLOGIE 145

gevallen geschiedt en naarmate het systeem grooter is,

waarvoor de wet geldt, is de bepaling nauwkeuriger.

Ook op ander gebied vindt men iets dergelijks en nie-

mand heeft dan bezwaar om van wetten te spreken. Prin-

cipieel zegt de wet niets omtrent elk individueel atoom,

maar wel drukt zij xiit de waarschijnlijkheid van zijn

gedrag, in samenhang met alle omstandigheden,

Planck is echter, zooals bekend, van oordeel, dat wij

met het opgeven van de strenge causaliteitswet te veel

zouden verliezen. Een enkel woord zij hier aan zijn mee-

ning gewijd,

Planck heeft zich in zijn vasthouden aan de determi-

nistische beschouwing niet steeds even krachtig uitgedrukt,

In 1923 verdedigde hij in zijn rede „Willensfreiheiit" de

causaliteit met de volgende woorden: Die Annahme einer

ausnahmlosen Kausalität, eines volkommenen Determinis-

mus bildet die Voraussetzimg für die Wissenschaftliche

Erkenntnis, Wissenschaftliches Denken ist gleichbedeutexid

mit kausalem Denken, In ,,Der Kausalbegriff in der

Physik" (1932) luidt zijn oordeel: ,,das Kausalgesetz ist

weder richtig noch falsch, est ist vielmehr ein heurisitisches

Prinzip, ein Wegweiser,

Planck onderscheidt drieërlei. Er is een reale Auszen-

welt, er is een bewustzijnswereld en uit het materiaal van

deze laatste scheppen wij ons een physikalisch Weltbild,

Het aannemen van een reale Auszenwelt is een kwestie

van gezond verstand. Het voortschrijden van de physica

geschiedt „auf der Grundlage von Messxmgen und da jede

Messung mit einer sinnlichen Wahrnehmung verknüpft ist,

so sind alle Begriffe der Physik der Sinnenwelt entnom-

men ^), Een logische vraagstelling, die geschiedt aan de

hand van het experiment, wordt dus gelijkgesteld aan de

psychische waarneming. Uit dit psychisch materiaal bou-

wen wij onze wetenschap op, maar tevens hangt deze

wereld van voorstellingen met een „buitenwereld" samen.

Logisch wetten wij van deze niets, maar wij nemen haar

i) Dr Max Planck, Das Weltbild der neuen Physik (1930), pag. 9.

10

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen