Studentenalmanak 1933 - pagina 148

136 IETS OVER NATUURWETENSCHAP

Synthetisch, omdat ze niet uit de logica valt te deducee-

ren, en a priori, omdat zij de ervaring overschrijdt, ja alle

ervaring eerst mogelijk maakt. De ervaringskennis ontstaat

door inwerking van de dingen op het viraamemend subject.

Het subject doet de gewaarwordingen door de ruimte- en

tijdvormen een eerste bewerking ondergaan. Deze vormen

zijn ä priori ten opzichte van het materiaal. Evenwel, ai

kan op deze wijze volgens Kant de mathesis gefundeerd

worden, die terecht bij hem 'n synthetisch karakter draagt,

voor de causaliteitswet is dit niet voldoende. Deze laatste

is immers geen voorwaarde voor waarnemen. De waarne-

ming wordt tot ervaring, doordat wij haar objeotiveeren,

doordat wij haar ruimtelijke tijdelijke ordening niet als

toevallig beschouwen, maar als noodzakelijk,

Hoe kunnen wij nu a priori weten, dat de verschijnselen

zich op 'n bepaalde wijze in den tijd geordend voordoen

en zullen voordoen? Dit is, zegt Kant, mogelijk, indien het

subject van te voren vormen medebrengt, waarin hij de

waarnemingen vat- De causaliteit is één van die vormen,

die dus voorwaarden voor ervaring zijn en tevens aan haar

de grens stellen.

De vraag doet zich voor, hoe verhouden zich de vormen

der aanschouwing tot de categorieën, met andere woorden,

hoe is de relatie tusschen de psychische en logische ftmctie?

Kant tracht dit probleem aldus op te lossen i), Hij maakt

daarvoor gebruik van de Einbildungskraft, later versterkt

door de vinding van het „Bewusstsein überhaupt". Het ver-

bindingslid tusschen de psychische verschijning en de

categorieën is de aprioristische vorm van den tijd, „Nim

ist eine transcendentale Zeitbestimming mit der Kategorie

so fem gleichartig als sie allgemein ist imd auf einer Regel

ä priori beruht, Sie ist aber andererseits mit der Erschei-

nung so fem gleichartig als die Zeit in jeder empirischen

Vorstellung des Mannigfaltigen enthalten ist (a,w, pag, 133),

Ook al geeft men toe, dat waarneming buiten den tijd

1) Im. Kant, I

5 314 (pag. 132).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen