Studentenalmanak 1938 - pagina 176

den inspireerenden geest, die uit God is of uit Satan. Dat ook daarin

nog zekere overeenstemming en wederzijdsche waardeering kan be-

staan, dat is vrucht van de algemeene genade, die in haar conser-

veerende werking het bestaan van kunst überhaupt mogelijk maakt.

De gemeene gratie maakt alleen zekere overeenstemming mogelijk,

het hoogste geeft ze niet. Dat leidt tot de ook werkelijk getrokken

consequentie, dat „het eeren van haar Schepper daarom ook voor

de kunst de hoogste wet is, die alle formeele wetten van het schoone

beheerschen moet, en het is hierom, dat alleen de religie ook de

kunst naar het doel, waartoe ze ons gegeven werd, kan terugroepen

en haar dien hoogeren adel kan verleenen, waarin haar glans

ligt" (579).

Het spreekt vanzelf, dat ik niet alles, wat K. over aesthetica heeft

gezegd, kan resumeeren. Slechts hier en daar een greep doende,

geloof ik toch U eenigszins een indruk te hebben gegeven van de

principieele lijnen, die K. heeft getrokken. Het verbaast U ieder

oogenblik, dat een man, die ook op zooveel andere terreinen zich

bewoog — en hoe?! — ook hier blijk geeft van enorme kennis en

grooten wetenschapszin. Dat legt ons allen de zware verplichting op

nauwgezet met zijn arbeid ons bezig te houden, en dien — kon het

zijn •— voort te zetten, opdat, wat hij als eisch deed hooren, eens

mee door onzen arbeid werkelijkheid worde: „Geen duimbreed is er

op heel 't erf van ons menschelijk leven, waarvan de Christus, Die

aller Souverein is, niet roept „Mijn!" "

In het laatste deel van dit artikel wil ik dan ook nagaan, welke

belang:rijke gegevens K. in zijn dictaat en andere publicaties heeft

verwerkt voor den opbouw eener Calvinistische aesthetica.

Dan valt al direct op, dat K., hoewel hij het woord rationalisme

niet noemt, toch onmiddellijk bij den opzet van zijn betoog stelling

neemt tegenover deze in zijn tijd haast alleen heerschende richting.

Heel scherp en heel concreet zegt hij: wat het schoone is, kan nooit

iemand zeggen; het schoone is niet in een denkvorm om te zetten,

het is een geheel eigen terrein; men kan de actie van het schoon wel

gadeslaan, men kan over haar denken, maar men kan niet aan haar

raken; ze is impulsief en blijft een mysterie.

Dat was een belangrijk ding in 1880. Zoo maar te zeggen, dat het

menschelijk denken alleen maar mocht nä-denken; dat het echter

volkomen incompetent was om in het schoone zelf in te dringen,

om de geheimen der kunst te ontsluieren. Wetenschap van het

schoone blijft wetenschap; ze vervangt het schoone niet, ze heft het

niet op: ze constateert, analyseert en systematiseert; dan blijft ze

wetenschap, en dan alléén.

Deze stellingkeuze van K. is ook thans van belang. Want tegen-

woordig dreigt het gevaar, dat niet de wetenschap de kunst, maar

de kunst de wetenschap gaat overvleugelen. Het irrationalisme, dat

in onzen tijd de menschen zoo heel sterk bekoort, verwijst in gnos-

tisch dualisme het analytische naar den lageren, zondigen kosmos

168

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen