Studentenalmanak 1957 - pagina 34

lisme plaats maken voor het kritische positivisme. Dit kritische

positivisme had een sterke rationalistische inslag. Men zou het ook

rationalistisch empirisme kunnen noemen. Pos werd de grote pro-

pagandist van de rede en de redelijkheid, al moet daaraan worden

toegevoegd, dat Marx steeds groter invloed op hem kreeg. Het

begrip werkelijkheid speelde een belangrijke rol bij Pos en hij wist

van het onlosmakelijke verband van die werkelijkheid met haar

maatschappelijke verschijningsvormen. Aan de maatschappelijke

krachten kende hij een dominerende betekenis toe ook voor het

wetenschappelijk en wijsgerig denken. Van het denken over het

zijn is hij tot het inzicht in het maatschappelijk zijn gekomen.

Eerst zag hij nog verwantschap tussen het Marxisme enerzijds en

de leer van Kant, het profetisme van Israël en de zedelijkheid van

het Nieuwe Testament anderzijds, maar naarmate het Marxisme

groter invloed op hem kreeg, werd de afwijzing van het christen-

dom feller.

Men heeft Pos zijn vele overgangen wel verweten. Men ontdekte

geen vaste lijn bij hem. Men kan ook en met meer recht zeggen,

dat Pos voortdurend op weg was. In geen enkel isme kwam hij tot

rust. Hij werd nooit aanhanger van een bepaald stelsel. Hij trachtte

zich, zoals Prof. Donkersloot zei, door zijn denken steeds weer te

bevrijden. Daarom leerde hij nooit een stelsel, maar leerde hij denken*

Daarom kon iemand zeggen, dat zijn werk een machtig torso ge-

bleven is. Hij was geen ster, maar een meteoor, opbrandend in haar

vaart. Het denken van Pos, zegt Dr. BeerUng, is opgebrand aan het

conflict van idealisme en realisme.

Zijn ontwikkeling is er één geweest van calvinisme tot humanisme,

niet een boven de wereld zwevend vaag-ethisch en artistiek huma-

nisme, maar een redelijk en zedelijk, een op het sociale gericht hu-

manisme.

Daarom was Prof. Pos een fel bestrijder van het nationaal-socialisme.

Samen met hem zat ik in „Waakzaamheid", het comité van anti-

nationaal-socialistische intellectuelen. Drie jaar hielden de Duit-

sers hem gevangen.

In sociaal opzicht was hij radicaal socialist, geen communist, maar

toch met veel waardering voor het communisme. Het personalis-

tisch-socialisme wees hij af. Zeer instructief was in dit opzicht de

discussie tussen hem en Prof. Kohnstamm. Beiden wilden sociale

gerechtigheid. Daarom pleitte Kohnstamm voor een personalistisch.

Pos voor een zakelijk socialisme.

32

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen