Studentenalmanak 1957 - pagina 33

anders dan een menselijke projectie, soms een gevaarlijke, soms een

waardevolle projectie, maar een projectie. Voor hem zelf was daar-

mee het geloof in God als een illusie ontmaskerd. Het merkwaardige

is echter, dat dit proces zich niet met een koele wetenschappelijke

objectiviteit voltrok. Pos werd er innerlijk door in beweging ge-

bracht en beroerd. Ik heb altijd het gevoel gehad, dat hij van zijn

verleden nooit volledig is losgekomen.

Na zijn heengaan heb ik in een artikel gesproken over zijn voor zijn

vroegere vrienden en geestverwanten zo pijnlijk ressentiment tegen

kerk en christendom, dat soms zelfs een vorm van hooghartigheid

aannam. Tegen die uitlating heeft een van Pos' beste vrienden.

Prof. Jan Romein, geprotesteerd. Hij achtte het woord ressentiment

misplaatst. Het veronderstelt persoonlijke wrok en volgens Prof.

Romein was Pos de laatste zowel om zijn houding, tegenover wat

ook, door persoonlijke motieven te laten bepalen als ook, tegenover

wie of wat ook, wrok te koesteren.

Ik ben bereid het woord ressentiment te laten vallen. Ik dacht niet

aan persoonlijke wrok. Daarom schreef ik, dat Pos zich van dat

ressentiment en die hooghartigheid niet bewust was. Ik bedoelde,

dat Pos toch eigenlijk nooit los van zijn verleden kwam ondanks

zijn breken met dat verleden.

Bij de Augustinusherdenking prees hij in één van zijn laatste rede-

voeringen de Grieken om hun koele objectiviteit. Na de herdenking

ontmoetten wij elkaar heel even. Het was onze laatste ontmoeting.

Ik zei hem toen, dat hij ten opzichte van kerk en christendom die

koele objectiviteit nog niet bereikt had. Ik heb dit het sterkste ge-

voeld bij de lezing van zijn bijdrage in de naoorlogse uitgave van

„Europese Geest" en zijn opstel „Herderlijke zielkunde" in „De

Nieuwe Stem". Intussen wil ik graag rekening houden met het feit,

dat Pos bleef doordenken wat hij niet meer kon aanvaarden.

Men zou kunnen zeggen, dat Pos het christelijk geloof alleen waar-

deerde als het tot een bepaalde politieke en sociale overtuiging

leidde, maar dit is een waardering, die men vanuit het christelijk

geloof wel begrijpen maar moeilijk aanvaarden kan.

Op het gebied van de filosofie begon Pos als Neokantiaan, als Mar-

burger, en tot het einde toe heeft hij voor Kant de grootste bewon-

dering en waardering gehad. Later kwam hij onder de invloed

van de phaenomenologie, die voor hem begon en eindigde mej

Husserl. De existentiefilosofie wees hij als onaanvaardbaar irratio-

nalisme en subjectivisme af. Op den duur moest het kritisch idea-

31

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen