Vrije Universiteitsblad 1966 - pagina 36

en functie; zo wordt de vraag gesteld wat „bewijzen" is i n h e t r e c h t . Daarmee was één van de doeleinden gerealiseerd, waarvoor de V.U. was opgericht: gebroken was de doem van de vanzelfsprekendheid waarmee natuurwetenschappelijke begrippen van „bewijzen" enz. als de enig mogelijke of juiste werden aanvaard. „Gebroken" zeiden wij, want na het boek van Anema had de ,,oude" methode zonder meer afgedaan. De Hoge Raad heeft op praktisch alle essentiële punten de ,,leer van Anema" aanvaard. Een tweede hoogtepunt kwam in 1933/'34. Mussolini was al een tijd aan het bewind en Hitler had de macht gegrepen. Een zekere sympathie voor het leidersbeginsel en voor autoritaire regeringsvormen — onder reserve van principiële afwijzing van het fascisme — begint in protestantschristelijke kring post te vatten. Dodelijk verontrust stort Anema zich op een studie van ,,grondslag en karakter van de Italiaans-fascistische staatsleer". Het aldus getitelde boekje is wederom van doorslaggevende betekenis geweest. Het was ,,principieel" in de goede zin van het woord: het legde de wortels en grondslagen bloot van de omstreden leer. Het is zelf mede de basis geweest voor de principiële en radicale afwijzing die in de bezettingstijd een feit was. In beide hier genoemde gevallen was Anema in de eerste plaats Nederlander. Een V.U.-man zeker, maar Nederlander allereerst. Toch is hij in één opzicht exclusief van en voor de Vrije Universiteit: als leermeester. Zijn betekenis ligt nl. meer nog dan in zijn geschriften in de onuitwisbare invloed die hij in vier decenniën gehad heeft op vele generaties van studenten.

De colleges die hij gaf, waren uitzonderlijk. Doorspekt met ruwe woorden en met minder parlementaire scheldwoorden op tegenstanders. Zijn onuitblusselijke humor kon uitmonden in een ironie die de besproken geleerde tot schaterens toe belachelijk maakte. Maar als hij uitgehoond was, werd hij even stil, ernstig. Hij begon opnieuw en olaatste de besprokene in het kader van zijn tijd en zijn omstandigheden; hij liet zien dat in d i e tijd en d i e omstandigheden de man groot was; en men verliet de zaal met eerbied voor iemand om wie men even te voren nog had durven lachen. Deze historische wijze van benadering was karakteristiek voor Anema. Men begreep het ,,waarom" en ,,waardoor" van verschijnselen en leerstellingen. Men leerde ook verstaan dat de geschiedenis voortgaat en men werd bezield om het geleerde op nieuwe en andere situaties toe te passen; voorzichtig tevens om bij de toepassing van principiële richtlijnen rekening te houden met de steeds wisselende historische situaties. Zo werd hij meer dan een leermeester alleen. Van hem straalde uit het geloof dat recht en historie veilig zijn in de hand van onze Vader in de hemel. De toespraak die Anema tot de studenten hield bij het uitbreken van de eerste wereldoorlog (Verzamelde redevoeringen, biz. 251) is thans, nu wij leven onder constante oorlogsdreiging, nog steeds actueel en omlijnt zin en doel van wetenschappelijke arbeid op een wijze die nimmer overtroffen Is. Nederland én de Vrije Universiteit zijn bij het heengaan van deze grote figuur vervuld van eerbied en dankbaarheid. S. G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen