VU Magazine 1980 - pagina 457

m MAGAZINE 29 K u y p e r l e z i n g e n v a n Rosemary Radford Ruether

Kan een mannelijke Heiland vrouwen redden? ,,Vertrouw geen theoloog die niet kan k o k e n " had Rosemary Radford Ruether al als schot voor de boeg in Trouw gezegd, en daarmee een niet mis te verstane feministische kijk op de theologie bloot gegeven. Ze had in ieder geval genoeg nieuwsgierigheid gewekt om een week lang voor een goedgevulde VU-aula te kunnen spreken, half september. Zij stelde boeiende vragen aan de orde, zoals: ,,Kan een mannelijke Heiland vrouwen redden?" maar ook nietspecifiek feministische onderwerpen als ,,milieuproblematiek en de bijbel" en de verhouding jodendom-christendom kwamen aan bod. De lezingen, georganiseerd door de Theologische Fakulteit in verband met haar honderdjarig bestaan, samenvallend met dat van de VU, waren opgedragen aan Kuyper. Van nu aan zullen deze Kuyperlezingen elke vijf jaar terugkeren met telkens andere aktuele theologische onderwerpen. In haar lezing op 16 september ging Rosemary Radford Ruether in op de vraag of de christologie zó verbonden is met symbolen van mannelijke overheersing dat hij niet valt aan te merken als ,,goed nieuws voor vrouwen". Als voorbeeld noemde ze de middeleeuwse Thomas van Aquino die destijds betoogde dat de man normatief is. De vrouw schiet op alle terreinen te kort: zedelijk, lichamelijk enzovoort. Dat Jezus een man was, dat de vleeswording Gods plaatsgreep in een mannelijk individu was dan ook een, alleszins vanzelfsprekende, noodzakelijkheid. Augustinus had vóór hem al gezegd dat de vrouw Gods beeld vertoont .. .door de man. Deze voorbeelden, met talloze uitspraken van kerkvaders en theologen aan te vullen, leggen een achteriiggende gedachtengang bloot: als God mannelijk is, dan is het mannelijke God! Voor de kerkorganisatie hebben deze gedachten belangrijke gevolgen gehad: Jezus benoemde geen vrouwen tot ,,officiële" discipelen, dus ook in de kerk kon of kan zij geen funkties vervullen.

In de katholieke kerk deed zelfs lange tijd het argument opgang dat alleen al de fysieke gelijkenis tussen Jezus en de priester vrouwen van deze funktie uitsluit. Gelukkig steeg een bevrijdende lach op in de zaal na deze opmerking van mevrouw Ruether, waaruit blijkt dat je anno 1980 toch wel met heel zwaarwegende argumenten moet aankomen, althans bij de (aanstaande) VU-theologen, wil je de vrouwelijke achteruitstelling in de kerk aannemelijk maken. (Zie daarvoor ook het stukje ,,Mannenbroeders over hun zusters..."). Driemaal Christus Kan de christologie bevrijd worden van deze trekken, of is zij onverzoenlijk verweven met het mannelijke? Sommige feministen, zoals de Amerikaanse Mary Daly, zeggen dat deze bevrijding onmogelijk is: vrouwen zouden moeten zoeken naar een eigen vrouwelijk messianisme, naar een eigen vrouwelijke godsbeleving. Mevrouw Ruether schetste vervolgens drie maal een beeld van Christus: de keizerlijke Christus, de androgyne Christus en de profetische Christus. ,,De keizerlijke Christus" was de visie die ontwikkeld werd op het concilie van Nicea in het jaar 325: een mengsel van joods messianisme (de messias die een onderdrukte natie, Israël, een glorieus nieuw tijdperk binnenleidt) en de griekse filosofie, die sterk nadruk legde op de hiërarchische ordening van natuur en maatschappij, met aan de top de geest van God, de Logos, een ,,geestelijke" pendant van een wereldlijke keizer. Eusebius van Caesarea kookte van deze twee visies één nieuwe. ,,En zo werden slavernij en

Rosemary Radford Ruether (Folo: AVC-VU)

vrouwenonderdrukking door de kerk gedoopt" vertelde mevrouw Ruether. De ,,androgyne Christus", de Christus die man en vrouw verenigt en opheft, komen we behalve in het piëtisme, slechts in de kantlijn van de kerkgeschiedenis tegen. Jezus zelf geeft een soortgelijke duiding op een vraag van de Sadduceeën naar de situatie na de opstanding der doden: dan is er man noch vrouw, ,,maar zij zijn als engelen in de hemelen" (Markus 12.25) In het apokriefe evangehe van Thomas moet de vrouw eerst man worden voor ze het Koninkrijk binnengaat. De Joachieten en andere middeleeuwse sekten vereerden vrouwelijke vleeswordingen van de Geest en kenden vrouwelijke leiders. De officiële kerk beschouwde deze groepen als monsterlijke uitwassen. Maar, aldus mevrouw Ruether, het ging hier om een radikale ontevredenheid, geuit in een radikale droom. Die droom bleef in onderstromen voortbestaan en kwam bijvoorbeeld weer naar boven bij de negentiende-eeuwse Shakers. Zij vereerden een vrouwelijke messias als aanvulling op Christus, hoewel ze Jezus toch beschouwden als degene die man en vrouw in zich verenigt. In onze dagen kennen we de Christian

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen