VU Magazine 1980 - pagina 39

10 magazine 37

Vijf eeuwen Delftse apothekers (Proeischrilt van mevr. Bosman-Jelgersxna)

den met omstandigheden uit vorige eeuwen. Hoezeer de problemen van het heden, ook die van het verleden waren. Dat bepaalde verordeningen, wetten, therapieën, sociale en hygiënische maatregelen van eeuwen terug, ook in de twintigste eeuw ontstaan hadden kunnen zijn. Het zich verdiepen in de historie van het eigen beroep blijkt een ervaring, dit tot nadenken stemt en die de huidige beroepsproblemen leert te relativeren". In stelling vier van het proefschrift heet het: ,,Bestudering van de geschiedenis der geneeskunde en farmacie kan ertoe bijdragen de onderschatting van de kennis en kunde van de beoefenaren dezer wetenschappen uit vroeger tijden, weg te nemen".

Een gevaarlijke kwakzalver waart in 1804 door de Bataafse Republiek. Bening is zijn naam, eerst koetsier, dan paardedokter. En nu past hij zijn paardemiddel toe op mensen. Hij is begonnen de voornaamste steden en het platteland af te lopen, om ,,den ligtgelovigen mensch te bedriegen, velen de gezondheid te ruineren, en anderen in het graf te helpen". Een afgang Niet alleen maakt hij zijn woonplaats Den Haag onveilig, ook in Delft maakt hij slachtoffers. Jacobus Broekman kon het niet navertellen, zijn weduwe wél. aan het Collegium Medico Pharmaceuticum, een Delftse instelling die vergeefs probeert vat te krijgen op Bening. Broekman bezocht enkele plaatselijke dokters, maar werd niet beter. Ten einde raad konsulteert hij Bening. Bening stelde zonder aarzelen een uitgebreide diagnose en gaf hem .,de twee pakjes kruiden gemerkt nr. 8, zeggende de beiden te moeten kooken met drie flesschen water, tot op ééne fles en daarvan neemen moest 's morgens en "s avonds een kommetje". De volgende avond kreeg hij een ,,afgang", die hem zeer verzwakte, daarop is hij ,,agt uuren naar bed gegaan en tien uuren beginnen te braaken, maar dat hierin zig omtrent een theekopje bloed bevond. Dat hij daarop ten half twaalf uuren op de pot was gaan zitten". Daar kwam hij niet meer vanaf, ondanks ,,aanstooten" en ,,toeroepen". Enige uren later vond zijn echte dokter hem stervende.

Een ervaring die tot nadenken stemt Mevr. schrijft

H. A. Bosman-Jelgersma in haar proefschrift ..Vijf

De oudste apothekers

Mevr. Bosman-Jelgersma).

Eeuwen Delftse Apothekers" niet alleen over Bening en zijn paardemiddelen. maar ook over Willem Schenk en zijn ..Oogbalsem" (bij een patiënt toegediend ..met het ongelukkige gevolg, dat het zintuig des gezichts was verdweenen"), de ..olykopers": Hongaarse en Duitse kwakzalvers, die ..olieteylen" als geneesmiddelen verkochten ,,met bijvoegingen van eenige voorspellingen van deze middelen". Voorspellingen die - u raadt het - zelden uitkwamen, wél in hun tegendeel verkeerden. Toch zou de konklusie dat het in vroeger eeuwen maar treurig gesteld was met farmaceutische voorzieningen wat al te snel getrokken zijn. Die gedachte vormde voor Mevrouw Bosman de motivatie voor de keuze van haar onderwerp. ,.Het werd duidelijk, hoezeer men heden ten dage geconfronteerd kan wor-

De oudst bekende apotheker in Nederland was Anselmus. 1276 in Utrecht. De oudste ons bekende Delftse apotheker komt voor in een rekening uit het jaar 1344: Jacob den specier. Weliswaar staat niet onomstotelijk vast dat 'specier' hetzelfde betekent als ..apotheker", toch wijzen veel gegevens wel in die richting. Ook de kloosters kenden in de middeleeuwen een traditie op het gebied van ziekenzorg. In de kloostertuinen werden tal van geneeskrachtige kruiden gekweekt en in de kloosterboekerij treffen we vaak nog oude middeleeuwse geneeskundige en farmaceutische werken aan.

Boekerij van St.-Anna klooster. ,,In de bewaard gebleven catalogus van het Delftse St.-Anna klooster vindt men een opsomming van het boekenbezit, waaronder vele werken op religieus, filosofisch en juridisch gebied zijn. maar ook een reeks van veertien ..Libri medici" voorkomt. Hieronder zijn bekende en beroemde werken zoals: Hortus Sanitatis (1485); Hortus Gallicus (1533); Albertus

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen