VU Magazine 1980 - pagina 229

1 ^ magazine 7 door J.A. van Bennekom

Herinneringen het verzet •

(•I

,,Die Kontrabande die mit mir fahrt hab' ich im Kopfe stecken"

Dezer dagen las ik in een tijdschrift de bovenstaande woorden van Heinrich Heine en nu de meidagen, waarin we weer bijzonder herinnerd worden aan wat 35 en 40 jaar geleden gebeurde, weer daar zijn lijken ze me bijzonder aktueel. Want weliswaar bestaat er in de vorm van dikke geschiedboeken of geromantiseerde verhalen legio literatuur over de jaren 1940-1945, maar veel is ,,im Kopfe" blijven steken wat om veiligheidsredenen terecht nooit werd opgetekend. En de oud-verzetsstrijders van toen, voorzover ze nog tot het land der levenden behoren, zijn in de regel - en ook al weer terecht - niet al te zeer geneigd sterke verhalen te vertellen over wat zij hebben gedaan of beleefd. Als zij denken aan de vele vrienden en medestrijders die zij in het verzet hebben verloren - voor mij persoonlijk zijn dat er zestien - kan hen alleen maar een gevoel van dankbaarheid vervullen dat zij er nog mogen zijn en vergaat hen wel alle lust om op te snijden over verrichte of vermeende heldendaden.

Oorlogsgeruchten Toch kan het goed zijn de ,,Kontrabande die mit uns fuhr" althans voor je zelf nog eens vast te leggen. Wij hebben twee verschrikkelijke wereldoorlogen achter de rug en op geen van de twee waren wij mentaal voorbereid. En weer gonst het in de wereld van oorlogen en geruchten van oorlogen. Wij worden in de waan gebracht dat een „gemoderniseerde" kernbewapening onontkoombaar is. Wie zoals schrijver dezes de atoomoorlog absoluut afwijst bezint zich wel eens op zijn houding wanneer het onverhoopt tot een derde wereldoorlog mocht komen. Hebben wij, bijna alle oorlogsjaren door, niet vormen van ,,geweldloze weerbaarheid" in praktijk gebracht en hebben deze het moreel van de vijand niet wezenlijk verzwakt? Het aantal aktieve verzetsmensen moge dan betrekkelijk klein zijn geweest, de meerderheid van onze landgenoten was toch niet afkerig van passief verzet, al waren er ook die om welke reden dan

ook niet wisten hoe hard ze zouden lopen om hun radiotoestel of hun koper bij de vijand in te leveren.

Van eerzaam huisvader tot verzetsstrijder Hoe kwam een eerzaam staatsburger getrouwd en vader van enkele kinderen, er nu toe dingen te doen die hem bij ontdekking - en die kans was levensgroot - concentratiekamp of erger

^AX'VAAAA/VAyV/\/v

>B

^JUM^

Hoe de Amsterdamsche straatjeugd reageerde op de aankondiging van Mussert's rede ,,Trouw".

zouden opleveren? Want loslippigheid (de neiging om interessante dingen te vertellen en daardoor een geïnteresseerd gehoor te verkrijgen) en het maken van schijnbaar onschuldige aantekeningen die dikwijls in handen van de vijand vielen, hebben honderden in het ongeluk gestort. Maar niet alle Kontrabande kon ,,im Kopfe stecken bleiben''. Dus hadden we een koerierster, meestal een jong meisje, die het gevaarlijke spul op de intiemste plaatsen vervoerde. Aan mijn eigen koerierster, nu al lang een deugdzame moeder in Israël, bewaar ik na een kleine veertig jaar nog de aangenaamste herinneringen.

Hoe kwam je in het verzet? Maar ik dwaal af: hoe kwam je in het verzet terecht? Sommigen zeggen: uit lust tot avontuur, dus om te ontsnappen aan de eentonigheid van het alledaagse leven. Dat kan een enkele maal het geval zijn geweest; wie geen enkel risiko wilde lopen kon beter aan de kant blijven staan. Maar voor mij en vele anderen was het niet allereerst de afkeer van de dreunende Duitse soldatenlaarzen maar de wetenschap dat wij onze geestelijke vrijheid, onze vrije pers, onze vrije omroep, onze vrije Christelijke scholen zouden verliezen wanneer de Hitlerterreur het blijvend won. En dus deed je van harte mee aan de uiteraard niet ongevaarlijke twintigmans-vergaderingen, waarin politieke en kerkelijke voormannen de signalen van de leiders van het verzet doorgaven en de verzetsgeest aanwakkerden of brandende hielden. Ik was toen hoofdbestuurslid van de Vereniging van Christelijke onderwijzers en dus trok ik - totdat de spoorwegstaking van september 1944 het onmogelijk maakte - het land door om schoolbesturen op te wekken zich niet te houden aan de benoemingsverordening van de vijand die het mogelijk moest maken via ,,deutschfreundliche" leerkrachten onze kinderen - en

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen