VU Magazine 1982 - pagina 434

Onderwijs in de zeventiende eeuw

Het vlees was zwak, maar geen catechismusboek te dik door drs. Th. Jak Om strijd discussiëren deskundigen tegenwoordig over de vraag of onderwijs nu middel is tot het verwerven van een aantrekkelijke positie, tot maatschappelijke aanpassing of tot zelfontplooiing. Driehonderd jaar geleden maakte men zich slechts druk over de vraag of het onderwijs volgzame gelovigen voortbracht. VU-pedagoog drs. Jak deed onderzoek. Hieronder schetst hij het overzichtelijk maar ongemakkelijke leven van schoolkinderen en -meesters in de tweede helft van de zeventiende eeuw: al las en schreef een meester minder goed, belangrijk was een oppassend leven en grondige kennis van de cathechismus... Over het godsdienstonderwijs, de catechisatie in de scholen en kerken van het Amsterdam uit de tweede helft van de zeventiende eeuw is nog niet zo veel bekend. Verschillende praktische vragen zoals wie de kinderen onderwezen, wat zij moesten leren en hoe zo'n godsdienstles er nu uitzag, zijn nog niet beantwoord. Net zo min is duidelijk in welke verhouding de gereformeerde staatskerk tot het onderwijs stond. Steunde zij de scholen en in hoeverre ging het onderwijs van de kerk u i f Om meerdere redenen zijn deze vragen enige aandacht waard. De kerk nam in het persoonlijke en maatschappelijke leven van de zeventiende eeuw een grote plaats in. Buiten de zielszorg steunde de kerk de armen,' de wezen en de bejaarden, hield zij de burgerlijke stand bij, deed aan maatschappelijk werk en had vele bemoeienissen met de scholen. Wanneer de kerk op zo veel meer plaatsen in het leven aanwezig is en zo duidelijk tastbaar naar voren treedt, dan ligt het voor de hand aan het godsdienstonderwijs ook een voornamere plaats toe te kennen In het onderwijs dat van de kerk uitgaat of het toch niet geheel zonder haar steun kan stellen, is de godsdienst geen bijzaak maar een hoofdzaak. Via de kerkelijke archieven komen de schoolmeesters en hun kinderen opnieuw iets dichterbij en dat verscherpt het beeld van het onderwijs uit deze periode

396

drs. Th. Jak

Kerk en school Op verchillende manieren heeft de kerkeraad van Amsterdam het onderwijs in de stad gesteund. Zij stichtte zelf scholen, hield de meesters en de gang van zaken op school nauwlettend in het oog en stelde ze in staat wat bij te verdienen. Voor de meesters waren die bijverdiensten belangrijk. In de meeste gevallen was het schoolgeld dat de leerlingen binnenbrachten niet genoeg om van te leven. Op veel dorpen zoals Muiderberg en Biaricum neemt de schoolmeester zodoende ook de kosterdienst waar, waarvoor hij een vergoeding krijgt. In

Amsterdam is dat niet zo, omdat in een grote stad dit ambt daar te veel omvattend voor is. Daar zijn echter weer andere functies waarmee de kerkeraad het inkomen van een aantal meesters kan verbeteren. Onder de voorlezers, voorzangers en ziekentroosters komen opvallend veel schoolmeesters voor. Adam Bartelmeuss was schoolmeester bij de Deventer houtmarkt en verzocht als noodhulp in de publieke kerk te mogen voorlezen en zingen. Hij kreeg daarvoor toestemming nadat hij een proeve van zijn bekwaamheid had gegeven. Dick van Versporenborch, een schoolmeester op de Elandsgracht, en Claes Slott, die op de Prinsengracht een school had, kregen beide toestemming om als voorlezer en zanger op te treden. De kerkeraad was over hun kunnen in deze tevreden en de diakenen die in de buurt naar hun doen en laten geïnformeerd hadden brachten daar een goed rapport van binnen. De kerkeraad schijnt graag meesters als voorlezer en -zanger gehad te hebben, al beoefenen ook nogal wat kleermakers-deze kunst. Als er meerdere gegadigden zijn, verschijnt de naam van de schoolmeester boven aandenominatielijst. Geheel ongegrond is deze voorkeur niet. Het schoolhouden was namelijk heel goed met deze nevenfunctie te combineren en dat gold lang niet voor ieder beroep. Dat ondervond de voorzanger van de Westerkerk, die in het dagelijks leven wijnverkoper was. Hij

vu-Magazine 11(1982) 11 november 1982

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen