VU Magazine 1982 - pagina 348

Pas op voor inflatie en liet zich verliezen in illusies door prof. dr. Erhard Blankenburg (vertaling Pieter Ippel) Het opeisen van mensenrechten kan beschouwd worden ais symbolische politiële. IVIensenrechten voorzien morele wenselijkheden van een legitimatie door er een rechtsaanspraak van te maken. Zij mobiliseren openbare ondersteuning, maar nu juist in die gevallen, waar geen rechtsinstantie aanwezig is, die voor effectuering zou kunnen zorgen. Zij worden daar ingeroepen waar hun toepassing problematisch is: alleen al daarom spreekt men van „mensenrechten". Er zijn natuurlijk graduele verschillen wat betreft de vraag, welke mensenrechten onder welke politieke voorwaarden kunnen worden doorgezet. En dat is weer afhankelijk van de kwestie, hoe ver men in het eisen van mensenrechten gaat. Het lijkt mij zinnig twee strategieën te onderschei cfen: soms worden mensenrechten als minimale normen geformuleerd, waarvan men de effectuering in principe verwacht en waarvan men de naleving ook wil bewaken (op de achtergrond hiervan staat een ,,morality of compliance"] als maatstaf geldt het navolgen van bindende normen. Voorbeelden bieden de oud-testamentische verboden als:,.G/yzu/fn/ef doden". In toenemende mate stelt men in de discussie over grond-en mensenrechten echter maximale eisen. De naleving hiervan kan men niet (direct) verwachten. Het gaat hier om standaarden, die men wel kan nastreven maar nooit helemaal bereiken zal (hier figureert een ,,morality of aspirations", waarvan men het nieuw-testamentische ,,Heb uw naaste lief" een voorbeeld kan noemen. Moderne varianten zijn het ,,recht op ontwikkeling", het,,recht op wonen" of het,,recht op arbeid"). Bij deze maximale opvatting komt het dus niet aan op het eenvoudig naleven van normen. Slechts door een samenhangend geheel van politieke maatregelen kan men het ideaal benaderen.

318

Het opeisen van mensenrechten op zo'n maximale manier is geadresseerd aan de politieke instanties, hetzij van de eigen staat, hetzij van een andere staat. In de internationale politieke situatie is vaak het naleven van normen, die wij als ,,minimale normen" beschouwen, al onrealistisch (denk aan folteren, aan doodstraf, aan het ontbreken van een behoorlijke juridische procedure), in onze eigen politieke omgeving zijn die minimale normen te verwezenlijken, maar tevreden is men daar niet mee, want men stelt verdergaande eisen (zoals het,,recht op arbeid" en het,,recht op onderwijs"). Ondanks alle retorische verontwaardiging, die tot de symboliek van de mensenrechten behoort, is de strategie van het opeisen van mensenrechten zeker succesvol gebleken. Bij ons zijn procedures volgens regels van de rechtstaat gebruikelijk. Het,,recht op onderwijs" is door middel van de ex-

pansieve onderwijspolitiek van de zestiger en zeventiger jaren voor een groot deel gerealiseerd (er zijn althans een heleboel privileges, die van oudsher bestonden, opgeheven). Ook internationaal kan men wei van successen spreken, al blijven die meestal symbolisch. Het bewustzijn en de toegenomen kennis van schendingen van mensenrechten doen de indruk ontstaan, dat de minachting voor de mensenrechten steeds zo toenemen. In werkelijkheid is het echter zo, dat we de beklagenswaardige omvang ervan steeds duidelijker zijn gaan inzien. Daarbij is het onduidelijk, of de schendingen nu zijn toegenomen, afgenomen of gelijkgebleven, duidelijk is alleen maar dat er in de media weer op wordt gereageerd en dat de publieke opinie er zich wereldwijd mee bezig houdt. Zelfs regeringen benutten de openbare verontwaardiging, om elkaar in diskrediet te brengen. Het succes van het opkomen voor mensenrechten, of dat succes nu symbolisch of daadwerkelijk is, leidt tot imitatie. Als het maar even mogelijk is, worden politieke verlangens in de taal van ,.fundamentele rechten" geformuleerd. De tendens is er één van uitbreiding: van minimale normen naar maximale standaarden binnen de eigen politieke huishouding en van minimale naar maximale eisen in de internationale politiek. Het volgende schema wil dit verduidelijken: De genoemde tendens tot uitbreiding brengt, mijns inziens, het gevaar van inflatie en het zich verliezen in illusies met zich mee. Naarmate alle mogelijke politieke doelstellingen met mensenrechten in verband worden gebracht, en naarmate men zich meer op onbereikbare standaarden richt, neemt het nut van de mensenrechten voor het voeren van symbolische politiek verderaf. En wanneer zij via juridische instanties kunnen worden geëfectueerd (b.v. in

VU-Magazine 11(1982) 9 septembe'

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen