VU Magazine 1982 - pagina 96

heimzinnigheid. Er mocht zelfs niet geoefend worden met opgaven uit vorige jaren. Ook bij de MO-studie waren de mannen in de meerderheid. Schattingen uit die tijd spreken van één vrouw tegen drie mannen. Greta was zo'n doordouwster. Inmiddels was ze lerares op de Christelijke HBS in Leiden geworden. Uiteindelijk, na tal van akten, waagt Greta de sprong naar een universitaire studie. Ze legt in 1937 een colloquium doctum af. Het colloquium doctum was een ware beproeving, dat je moest ondergaan voor een strenge staatskommissie. Met kandidaten werd dikwijls de vloer aangeveegd, alsof het stoute schooljongetjes en -meisjes betrof. Kwam je er dóór, dan mocht je alleen aan enkele door de overheid aangewezen fakulteiten gaan studeren. Deze fakulteiten mochten na het colloquium doctum nog allerlei aanvullende eisen stellen naar eigen goeddunken. Greta weet echter deze hindernis te nemen en gaat geheel op eigen kosten aardrijkskunde studeren bij de verenigde fakulteit der wis-en natuurkunde en der letteren en wijsbegeerte. Aan de VU? Nee, ook nu bleven de poorten van het christelijk onderwijs gesloten, zij het om een andere reden: de VU kende nog geen aardrijkskundige fakulteit. Het werd dus de Universiteit van Amsterdam. Een avondstudie, want voor haar levensonderhoud moest Greta lesgeven op twee scholen, één in Leiden, één in Amsterdam. Toen ze uiteindelijk nog eens wilde promoveren, koos ze een geschiedenisonderwerp en sloot haar studie af met een proefschrift over de Wederdopers in Amsterdam. De lange weg: zo'n dertig jaar na haar broer met zijn flitsende loopbaan komt zij op hetzelfde punt aan en studeert in 1938 af. Greta is dan vijftig jaar oud. Het tentoonstellinkje poogt zowel het denken over vrouwen door mannen, als het leven van vrouwen toen, in beeld te brengen. Zo zijn er uitspraken te lezen van Abraham Kuyper en Herman Bavinck. Er hangen foto's van dienstboden, naaisters, strijksters en telefonistes. Uit andere citaten blijkt dat in 1911 een algeheel werkverbod voor gehuwde vrouwen op het nippertje door de Tweede Kamer werd

Greta was zo'n doordouwster 86

ii4r-

Greta rond 1925 als lerares aan de Christelijke HBS te Leiden (zit tweede van rechts)

verworpen, maar ook vóór die tijd was het bij veel instellingen gewoonte de werkende vrouw op de dag van het huwelijk te ontslaan. In 1906 publiceerde de ,,Vereeniging van Hoofden van Scholen in Nederland" de uitslag van een enquête onder schoolhoofden over het al dan niet ontslaan van onderwijzeressen bij huwelijk. Er waren 48 schoolhoofden tégen ontslag en 362 vóór. Een schoolhoofd schetste op het enquêteformulier de situatie van een gehuwde onderwijzeres op zijn school: ,, i-i aar l<indje groeide niet te best, vooral in de eerste maanden. Menigmaal stond ik de moeder toe, onder schooltijd even thuis te gaan kijken, 's Morgens kwam ze iets later dan haar collega's en ging bij het eindigen van den schooltijd altijd zoo vlug mogelijk heen. De jonge vrouw leed erg onder de dubbele inspanning, die van haar geëischt werd. Als ze des morgens, na een halfdoorwaakten nacht, op school kwam, was ze voor de klasse niet veel waard... Ze kwam steeds op het nippertje en haastte zich te 12 en 4 uur naar huis... Wanneer ik daarop aanmerking maakte, zeide ze slechts: ,,M'n kindje wacht, meneer!" en dan liet ik haar maar gaan. De schoolvergaderingen woonde ze zelden bij. Eens, toen ik haar verzocht na schooltijd te wachten, omdat ik haar spreken moest over iets, haar klasse betreffende, begon ze te schreien. Aldus is het gebleven en is het nog!" Veel vrouwen kwamen in (georganiseerd) verzet tegen het wetsontwerp dat het werkverbod voor alle gehuwde vrouwen mogelijk moest maken. In 1910 schreef mevrouw M. W. H. Rutgers-Hoitsema, aktief in de vrouwenbeweging, een fel pleidooi voor vrou-

wenarbeid: ,,De spil nu, waarom bij de vrouwenbeweging alles draait, haar ekonomiese ondergrond, is de vrouwenarbeid. Zonder vrije beroepskeuze, zonder gelijkberechtiging met de man op de arbeidsmarkt, zal het de vrouw nooit gelukken, zich aan haar afhankelijke positie te ontworstelen. Alleen door haar arbeid zal zij vrij kunnen worden". Gereformeerde vrouwen vond men amper in de vrouwenbeweging. Dr. F. T. Diemer-Lindeboom legt in de Christelijke Encyclopedie (1961) uit waarom: ,,Begrijpelijk, gezien de geestelijke stromingen die hier de toon aangaven (...)". De vrouwenbeweging was namelijk liberaal en socialistisch georiënteerd. Al moesten liberale en socialistische vrouwen de kastanjes uit het vuur halen, de gereformeerden waren blij met wat dezen bereikten, volgens mevrouw Diemer: ,,De ruimere mogelijkheden, door die strijd verkregen, werden veelszins gaarne geaccepteerd". Op onderwijsgebied kwam vooral de ,,Bond van Nederlandsche Onderwijzers" op voor de belangen van onderwijzeressen. Deze bond voerde vanaf 1909 een kampagne onder vrouwen. Krachtig voerde deze bond aktie voor gelijke beloning, gelijk maatschappelijk aanzien en betere arbeidsvoorwaarden. De bond ondersteunde onderwijzeressen die in moeilijkheden waren geraakt met schoolhoofden en gemeentebesturen. Gehuwde onderwijzeressen mochten tot 1921 overigens alleen in de laagste klassen les geven. In 1923 en 1924 volgde een massaal ontslag voor huwende en al gehuwde rijksambtenaressen en zo kunnen we doorgaan.

vu-Magazine 11 (1982) 3 (maart)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen