VU Magazine 1982 - pagina 430

jaar geleden niet toereikend zijn." Het is niet zozeer een oplossing van Berkhofs probleem, maar wel een zware, wetenschappelijk gefundeerde kritiek op zijn standpunt, dat de,, vraag naar God" in een rijksfaculteit volop thuishoort, die, van onverdachte zijde gepresenteerd, de nieuwe toon zet voorde zich voortslepende discussie. Bij de aanvaarding van het ambt van („sfaató")hoogleraar in de godsdienstwijsbegeerte, ethiek en de ,,encyclopaedie der Godgeleerdheid" spreekt prof. dr. H. J. Adriaanse in december '79 een rede uit, met als titel ,,Het specifiek theologische aan een rijksuniversiteit". Van het idee dat,,kennis van God" op enigerlei wijze openbaar zou kunnen zijn, laat Adriaanse die — zelf,,godsdienstig overtuigd" — tot de gematigden in deze kwestie behoort en als ,,huisfilosoof" van de faculteit grote achting geniet, geen spaan heel. Zonder openbaarheid geen theologie aan een rijksfaculteit, stelt hij. Voor het ,,mogen" beoefenen van de theologie hoeft niet langer te worden voldaan aan voorwaarden als kerkelijke binding of persoonlijke godsdienstige overtuiging. En daarmee is theologie geworden tot een waardige en volwaardige wetenschap onder de wetenschappen, ,, waarin men niet zegt wat men gelooft, maaralleen wat men weet of denkt te weten". De,,vraag naar God" hoortdaarin niet thuis, aldus Adriaanse. Want wat kan

Niet zeggen wat men gelooft, maar wat men weet of denkt te weten er openbaar en wetenschappelijk (dat wil zeggen: in principe algemeen geldig) over God gevraagd worden? God is wetenschappelijk niet te kennen. Kennis van God stamt uit openbaring en die is nu juist niet,,openibaar". In de woorden van Adriaanse: ,,Van God kan niets geweten wordenQ. God moet geloofd worden." Uitkomst van deze redenering is een onverzoenlijke tegenstelling tussen de werkwijze van de openbare wetenschap en het stellen van de vraag naar God. „Staatstheologie" is geen Godgeleerdheid maar godsdienstwetenschap: de bestudering van het ver-

392

bijgevallen door de voorganger en leermeester van Adriaanse, de emeritus-hoogleraar H. J. Heering. Maar, de handschoen werd pas echt opgepakt, nu onlangs, door Berkhofs opvolger Van de Beek.

Misschien wel logisch, maarniet theologisch

Prof. dr. G. E. Meuleman: „Vraagtekens bij interpretatie godsdienstwetenschap." (foto AZVU)

schijnsel godsdienst in al z'n sociale, culturele, literaire, historische en psychische aspecten. Het probleem dat dan echter knelt luidt: wat maakt de bestudering nu theologisch, in plaats van sociologisch, psychologisch, historisch, letterkundig en wat dies meer zij? Is 't enige alternatief niet dat van Berkhof: het opheffen van de theologische staatsfaculteiten en het elders onderbrengen van de afzonderlijke vakken? Nee, meldt Adriaanse, overigens pas in een voetnoot: ,,Dat er (), gegeven het maatschappelijk belang van het verschijnsel godsdienst of religie, gewichtige redenen zijn om de studie ervan in één faculteit te concentreren, behoeft nauwelijks betoog." De autoriteit van de eigen wijsgeer was wel zo groot, dat de strekking van dit betoog lange tijd nauwelijks weersproken werd. In de twee gevallen waarin dit wél gebeurde, ging het om dezelfde kritiek en dezelfde criticus: prof. Berkhof uitte in zijn afscheidscollege de aanmerking dat zulke redeneringen alleen konden bestaan bij de gratie van het „kritisch-rationele" wetenschapsbegrip, dat volgens hem niet ,,zaligmakend" was en bovendien zelf een nietrationele keuze inhield. Daarvoor al had hij tijdens een debatje, dat binnen de faculteit naar aanleiding van Adriaanses oratie plaatsvond, hetzelfde gezegd, daarin — heel pikant! —

Als er geen kennis van God mogelijk is, heeft theologie geen zin; „zodra het niet meer daarom gaat is het misschien nog wel logisch, maar niet meer theologisch", zegt hij in zijn rede. De consequenties die hij trekt uit zijn credo, zijn ronduit onthutsend voor menige aanhanger van de openbare theologie in Leiden.,,Slechts de gelovige kan theologisch wetenschappelijk onderzoeker zijn". Een onderzoek dat Van de Beek schetst als ,,de levende omgang met een persoon, met God in Jezus Christus. Dat maakt de duplex ordo, die sinds ruim een eeuw voor de theologische faculteiten van de rijksuniversiteiten van kracht is, onmogelijk. De kerk zou daarom de hoogleraren en de medewerkers moeten benoemen." Theologie en dogmatiek zijn onafscheidelijk één vindt Van de Beek en draait op basis daarvan de rollen om. Niet de kerkelijke docenten maar de andere leden van de wetenschappelijke staf, die zich niet met dogmatiek bezighouden, moeten in zijn visie genoegen nemen met een benoeming bij, in plaats van aan de theologische faculteit. Bij deze standpuntbepaling verbleekt het streven en strijden van Berkhof en de zijnen, voor enige integratie van kerkelijke en staatsopleiding met behoud van een principiële scheiding van verantwoordelijkheden, tot een zwakke roep om gelijke rechten. Voor de beoefenaars van de ,, wetenschap der godsdiensten" zal het slechts een schrale troost zijn, dat kerkelijk hoogleraar Ter Schegget dan blijkbaar niet zover wil meegaan met collega Van de Beek. Want desondanks heeft Leiden zware tijden voor de boeg. En wie weet wordt de kerkelijke aandrang zo groot, dat de hervormden hun eigen, bijzondere universiteit stichten. Daarmee treedt de kerkelijke hooggeleerde Abraham van de Beek dan in de voetsporen van die andere Abraham... D(G.J.P.)

vu-Magazine 11(1982) 11 november 1982

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen