VU Magazine 1982 - pagina 428

,,bloed-arme Godgeleerdheid zonder God'. Het is die opvatting die de uiteindelijke oprichting van de Vrije Universiteit mede naderbij bracht. Want ,,och arme..." protesteert de Standaard in diezelfde periode, ,,alle aansluiting der faculteiten ja zelfs der vakken wordt doorbroken." Volgens dit orthodoxe huisblad waren de bestaande universiteiten langzamerhand karikaturen van zichzelf geworden, omdat „een goed deel der geestesrichtingen" daarin niet aan bod kwam. Desondanks werd, in Leiden althans, de scheiding van kerk en staat binnen de theologische opleiding zonder aardverschuivingen doorgevoerd in een faculteit die — wat tegenstrijdig — de term ,,Godgeleerdheid" in de naamgeving handhaafde. Ergingen meerdan honderd jaarvoorbij eer deze regeling trillingen, woelingen en zelfs schuimgespat teweeg bracht in het anders zo rustige, Rapenburgse wateroppervlak. Nieuw was de discussie echter niet Al sinds enige jaren brandde het vuurtje onder de pot met hete brij. Maar ondanks incidentele stokerijen was het eerder een sudderen dan een zieden Wederzijdse uitlokkingen van felle voor- en rabiate tegenstanders van de duplex ordo werden op faculteitsniveau uitgevochten, maar de gevoerde

Geen waterscheiding maar,,gevulde aigemeenineid" discussies reikten slechts zelden verder dan de kring van insiders en fijnproevers Voorvechters van de regeling achtten zich bedreigd door de gegroeide bemoeienis van kerkelijke docenten met het staatscurriculum: het promotierecht en een kerkelijk bijvak in het doctoraalprogramma bijvoorbeeld. Het eerste was in 1921 al vastgelegd in het Academisch Statuut, het tweede, als gewoonte gegroeid, werd beschouwd als in strijd met de wet uit 1876 De discussie werd tot nu toe met afwisselend geamuseerde en vermoeide blik gevolgd door een flinke middenmoot in de faculteit, waaronder zowel

390

Prof. dr. H. J. Adriaanse: „Openbaring is niet openbaar." (foto M. L. Dutiih)

studenten als docenten, die weliswaar de duplex ordo wenste te handhaven, maar de inmiddels traditie geworden uitzonderingen op de regel welwillend als ,,gewoonterecht der kerkelijke hooggeleerden" wenste te beschouwen Een oplaaiende woord- en pennestrijd, zoals zich enkele jaren terug voordeed en die uitmondde in een klacht aan het adres van het ministerie van Onderwijs was, in de ogen der gematigden, buiten alle proporties. Een groep die zichzelf als,,kleine minderheid" omschreef, wierp zich op als verdediger van het openbaar onderwijs. Achtergrond van de klacht die de groep formuleerde, was de visie dat, na de Tweede Wereldoorlog, een soort ,,doorbraak" was geforceerd in de scheiding tussen kerk en staat binnen het theologisch onderwijs. Een groot deel van de sfaafsdocenten zag zich geplaatst voor dezelfde zaak als de kerkelijke hoogleraren: de christelijke theologie. De „ one/gen///7(e ge//y7(berechtiging" die hiervan het gevolg was, kwam de klagende minderheid als hoogst bedenkelijk voor. Men vreesde het gevaar dat, met de herprogrammering voor de deur, kerkelijk onderwijs als verplicht onderdeel zou worden opgenomen in de voorstellen, wat in de ogen van deze minderheid in strijd zou zijn met de wet. Tot feitelijke inzet van de klacht maak-

te de groep echter de betwijfelde rechtsgeldigheid van de regeling, dat de vakken, gedoceerd door kerkelijke docenten, blijkens de studiegids als bijvak in het ,,doctoraalpakket" kondengekozen Dat kan met, vond de vakgroep godsdienstwetenschap, die de klacht in een brief aan de ministerformuleerde De antwoordende staatssecretaris. G Klein, gaf de klagers voldoende ruggesteun: het kan inderdaad niet, meende ook hij: ,,De kerkelijke vakken zijn () geen vakken van de faculteit. Het zijn vakken, die door de kerkelijke hoogleraren mogen worden geëxamineerd bij de examens van de faculteit () maar die in het sinds 1876 bestaande wettelijke stelsel van ons universitaire onderwijs op grond van hun kerkelijke aard niel bestanddeel kunnen zijn van het door de faculteit afgenomen (doctorale) examen De vier in Leiden residerende, kerkelijke hoogleraren (drie vanwege de Nederlandse hervormde kerk, één vanwege de remonstrantse broederschap) reageerden in een ,,Memorandum" op de brief van de bewindsman. In hun ogerr hanteerde Klein een verouderd ,,neutraliteitsbegrip". Het diende in deze niet te gaan om een strenge waterscheiding tussen kerk en staat, maar om een „gevulde algemeenheid'. Hoe het zij, aan het beleid, dat de faculteit op dit punt voerde, veranderde de kwestie geen zier; de kerkelijke docenten hielden vast aan hun inmiddels verworven rechten. En onderhuids gloeide de veenbrand verder, met af en toe een steekvlam. Het vuur werd trouwens niet alleen brandend gehouden door tegenstanders van de duplex ordo. De kerkelijke hooggeleerden lieten zich op dit punt bepaald niet onbetuigd. Onbetwist voorop in die gelederen liep — tot zijn emeritaat in '81, dat hij inging met een afscheidscollege, dat veelbetekend tot onderwerp had ,,God als object van wetenschappelijk onderzoek" — prof. dr. H. Berkhof. In maart 1979 verschijnt in het tweemaandelijks tijdschrift „L/n/Vers/ferf en Hogeschool" een artikel van de Leidse theologiestudente, mevrouw drs. C. J. L. Kloos. In dat artikel, getiteld ,,De strijd om het openbaar onderwijs" zet zij de feiten op een rij en de standpunten der verdedigers van de duplex ordo nog eens uiteen. Aan de hand van die feiten toont zij het falen aan van de „christelijke apologeten", de verdedigers van een christelijke „normatieve" theologie, die de

vu-Magazine 11 (1982) 11 november 198^

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen