VU Magazine 1982 - pagina 328

t^mm

genomen te zijn. Er bestaat geen groter gevaar voor de vrede in de wereld, dan wanneer een volk met recht verontwaardigd is over een ondervonden beledigende behandeling. Nu wij ons woord gegeven hebben, behoren wij Engelsen het ook trouw en ridderlijk te houden." Wilson is al acht jaar dood als Lloyd George en Lord Robert Cecil, die in Versailles betrokken zijn geweest bij het ontwerpen van een Volkenbond, de alarmklok luiden over het aan hun laars lappen van de ontwapeningsverplichting door de overwinnaars van 1918. Lou de Jong meent in ,,Voorspel" dat de grote mogenheden in de jaren twintig „krachtens onderlinge afspraak hun bewapening op een laag peil hielden" (pag. 59), maar het is een raadsel hoe hij daarbij komt. Niets is minderwaar. De wapenwedloop ging gewoon door. Van de voornemens van Versailles is in dit opzicht niets terecht gekomen en mede dit feit blies het rechtse extremisme in Duitsland wind in de zeilen. Als een havik als Hitler september 1930 opeens 107 zetels in de Rijksdag verwerft, slaat menigeen de schrik in de benen. Hoe kan men Duitsland ontwapend houden wanneer men zich zélf niet houdt aan de verdragsbepalingen van Versailles? De Verenigde Staten zijn geen lid van de Volkenbond. Als Wilson na de ondertekening van het Verdrag van Versailles in overspannen toestand terugkeert naar zijn land, wacht hem de bittere teleurstelling dat de senaat weigert het verdrag te ratificeren. Tijdens een tournee om de publieke opinie achter zich te krijgen voor de Volkenbond, wordt hij oktober 1919 door een beroerte getroffen. Bij de daaropvolgende presidentsverkiezing wordt hij in 1920 door de Democraten verslagen. Hij overleed februari 1924, machteloos toeziend hoe het in Euopa weer de verkeerde kant uit dreigde te gaan. (Bezetting Ruhrgebied door de Fransen in januari 1923, gevolgd door de mislukte putsch van Hitler in november van dat jaar). In Europa wordt Wilsons streven om van de Volkenbond wat te maken gesteund door de duiven (veiligheid door ontwapening) en gedwarsboomd door de haviken (veiligheid door bewapening). De Duitse pacifisten, die na de eerste Wereldoorlog een eerste kortstondige publieke erkenning genieten, hebben het het moeilijkst. Tot medio de jaren twintig speelden ze in de Weimar-republiek enige rol, is de taxatie van prof. Holl, daarna vallen ze weer terug in de positie van het vroegere keizerrijk. Dat is in de periode waarin de oud-generaal Hindenburg president is.

Nobelprijs Een kennelijke poging om internationaal de aandacht te V estigen op het bestaan van Duitse pacifisien is de toekenning in 1927 van de Nobelprijs voor de Vrede aan de dan 69-jarige Ludwig Quidde, voorzitter van het Friedenskartell en het Friedensgesellschaft. Ook hij protesteert fel tegen de bepalingen van het Verdrag van Versailles. In de Berlijnse Universiteit roept hij in 1919 uit: „Niemand meer dan wij pacifisten hebben reden om zo fel mogelijk op te komen tegen deze vredesvoorwaarden. (...)Deze vredesvoorwaarden doen de voorwaarden teniet voor internationale toenadering en voor de Volkenbond. De Volkenbond kan alleen maar een gemeenschap zijn van vrije volken met gelijke rechten, een gemeenschap van volken die over hun lot beslissen volgens het eigen zelfbeschikkingsrecht." Maar volgens prof. Holl begon de ellende voor de Duitse Vredesbeweging van Weimar toen de meer-

298

derheid van de Duitse pacifisten ondertekening van dit verdrag toch goedkeurde. Rechts Duitsland rekende hen tot de „novemberverraders". Hoe Hitler de Duitse pacifisten ziet, maakt hij duidelijk in Mein Kampf: „Een Duitse pacifist (zal) zwijgen bij iedere onderdrukking der natie, hoe bloedig ook, zelfs wanneer ze van de meest verfoeilijke militaire institutiën uitgaat, indien een verandering van dit lot alleen te bereiken ware door actieve weerstand, dus geweld, want dit zou immers in strijd zijn met de geest van zijn vredesvereniging. De internationalistische Duitse socialist krijgt van Hitler een lik uit de pan en ook een deel van de Duitse clerus acht hij verantwoordelijk voor deze geest. De opvoeding moeterz.i. op gericht zijn om van een kind ,,een bewust Duitser" te maken. ,,De opvoeding tot democratie tot internationalisme, tot pacifisme, enz." wtjst Hitler scherp af. In Ctemenceau, de Franse havik, ziet hij een geestverwante vijand. „ Wanneer ik zelf Fransman zou zijn, en Frankrijks grootheid mij dientengevolge even lief ware als mij Duitslands grootheid nu heilig is, dan kon ik, en wilde ik ook ten slotte niets anders doen dan een Clemenceau doet." Maar vrede met Frankrijk kan het niet blijven, kondigt hij in Mein Kampf aan. ,,lk wil er hier de nadruk op leggen, en het is ook mijn vaste overtuiging, dat deze tweede oorlog eenmaal komen moet en komen zal''. De tekst was niet bedoeld om in Frankrijk de invloed van duiven (Franse socialisten) aan te wakkeren en dat effect is dan ook niet opgetreden. Het tegengesteldewei.

Prof. dr. Karl Holl tijdens lezing in de VU over het pacifisme in de Republiek van Weimar

Duitse pacifisten in Duitsland raakte de rol van de pacifisten in de loop van de jaren twintig meeren meer uitgespeeld. Waren er de eerste jaren na de wereldoorlog nog massale „Nie-wieder-Krieg"-demonstraties, waaraan tal van oud-strijders deelnamen, na 1926 waren die niet meer te zien. Er kwamen overigens aanzienlijk meer oud-soldaten in van revanche dromende para-militaire organisaties terecht. Kregen pacifistische politici in andere Europese landen nog wel een kans belangrijke posten te bezetten, in de Republiek van Weimar was dat volstrekt niet het geval, vertelde prof. Holl. Wanneer pacifisten onthullingen pleegden over geheime pogingen van de

Fotomontage uit een in 1934 ver- M' schenen boek van Goebbelsvande door hem uitge; lokte rellen bij bioscopen waar „lm Western nichtsNeuss"^ werd gedraaid f

vu-Magazine 11 (1982) 9 september

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen