VU Magazine 1982 - pagina 274

Slavernij in het belang van de slaven?

De ergernis van rechter Lammens over de ^geestdrijverij'van zijn tijd Het Surinaams Museum in Paramaribo mag niet langer in Fort Zeelandia blijven, zo hebben de militaire machthebbers beslist. Waarde spullen heengaan is nog niet duidelijk. In dit museum — zij het in een ander gebouw — bevinden zich o.a. ook de achttien banden tellende manuscripten van mr. Adriaan Frangois Lammens, die tussen 1816 en 1835 belangrijke functies in de rechtspraak in Suriname vervulde. Vlijtig schreef deze rechter op hoe het toeging in het Paramaribo van zijn dagen, maar slechts weinigen hebben de thans 160 jaar oude foliovellen onder ogen gehad. Nooit kwam het ervan deze manuscripten uit te geven. Een deel van dit historisch belangwekkende materiaal is thans door toedoen van prof. dr. G. A. de Bruijne bij de Vrije Universiteit gedrukt onderde titel,,Bijdragen tot de kennis van de Kolonie Suriname". Onder die naam had Lammens het indertijd zélf willen publiceren. Wie zich niet door de stijve titel laat afschrikken en er 17 gulden voor over heeft, inclusief verzendkosten ('n koopje voor zo'n boek) rolt in de fascinerende gedachtenwereld van een fatsoenlijke, rechtschapen jurist, die het goed voorhad met elk mens en die zich mateloos ergerde aan de ,,geestdrijverij" van hen die de slavernij wilden afschaffen. Kan dat samen gaan? Nou en of. En zo draagt het boek niet alleen bij tot kennisvan de kolonie Suriname, maar ook tot kennis van de mens. Hoe gaat hij redeneren wanneer hij weet dat de boel niet deugt maar de inrichting van de maatschappij toch niet veranderd wil zien? De geschriften van rechter Lammens bieden een gaaf voorbeeld hoe men zich dan kan aanpraten dat handhaving van de slavernij goed beschouwd in het belang is van de slaven zélf. Had hij anders geredeneerd, dan was hij nu mogelijk als een groot Nederlander geëerd (wie weet was aan hem zelfs een tv-uitzending gewijd), maar 20 jaar rechter was hij dan overigens vermoedelijk niet geweest in het Suriname van toen. Op de grenzen van zijn eigen vrijheid stuitte Lammens als hij in 1825 een aantal delen van zijn manuscript aan ,,een voornaam staatsman in Holland" (wie deelt hij niet mee) ter lezing toezendt.

248

Pro(. dr. G. A. de Bruijne

Men kan zich afvragen waarom hij dat deed. Om zich vooraf van steun te verzekeren als er heibel mocht uitbreken bij publikatie? In ieder geval kreeg hij een duidelijk signaal, dat hij zich in de gevarenzone had begeven. De ,.voorname staatsman" schreef terug dat hij hoopte dat Lammens' manuscript in druk zou verschijnen, behalve

één bepaald hoofdstuk. Als dat gepubliceerd werd dan zou dat Lammens',,personeel onaangenaamheden (...) berokkenen". Voor deze waarschuwing deinsde de auteur terug. Dan maar helemaal geen uitgave, besloot hij. Want dat hoofdstuk was juist het belangrijkste. Men treft in het aldus gecensureerde deel de zin aan, die de verhouding Nederland-Suriname treffend typeert: ,,De Kolonie is als eene melkkoe, welke men steeds melkt, en die men bijna niet te eten geeft". Zo ver zitten de Surinaamse regeringen er dus niet naast, wanneer zij de huidige ontwikkelingshulp van Nederland typeren als,,herstelbetalingen". Lammens zag in zijn dagen al scherp in hoe Suriname werd uitgebuit. Tegelijk wenste hij echter geen at te grote risico's te lopen bij het aan het licht brengen van deze waarheid. Twintig jaar later (Lammens woont dan alweer 10 jaar in Nederland) is er opnieuw sprake van een uitgave, maar ook daarvan komt uiteindelijk niets. Lammens overlijdt in 1847 in Den Haag. In 1855 acht de benaderde uitgever het manuscript te verouderd voor publikatie. En zo kunnen we pas nu, in 1982, lezen wat de President van het Hof van Civiele Justitie in Suriname 160 jaar geleden had willen openbaarmaken. Men kan eruit leren hoe ontwikkelingslanden ontstaan. En de

VU-Magazine 11(1982) 7 en 8 juli-augustus

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen