VU Magazine 1982 - pagina 435

bracht de wijn aan huis en kwam zodoende ambtshalve wel eens in obscure gelegenheden terecht. Eens was hij daar laat in de avond gezien en met zijn antwoord dat hij daar geweest was om ,,na den wijn te sien die troebel was" kon de kerkeraad geen genoegen nemen. Onder de ziekentroosters komen ook veel schoolmeesters voor. Jooris Doover, schoolmeester op de Nieuwendijk, en Reijmoudt Cramer, schoolmeester op het Singel, legden beiden met goed gevolg het examen af voor het ziekentroostersschap. De schoolmeesters Jacob Slock en Antonij Cros vroegen de recommandatie van de kerkeraad voor dit ambt. De meesters gaven ook nog wel eens voor eigen rekening catechismusles. Meester Egberts bezocht iedere week een joods meisje, die zich tot de gereformeerde religie aangetrokken voelde, om met haar de catechismus door te nemen. Meester Lucas bereidde een aantal jongens op hun belijdenis voor. De burgemeesters van de stad vroegen de kerkeraad of dat allemaal zo maar kon. Het antwoord was dat er niet het minste bezwaar tegen bestond dat geoefende personen deze en gene onderwezen. De kerkeraad had in Amsterdam niet alleen bijbaantjes aan te bieden. De diaconie had haar acht eigen scholen waar de kinderen van de behoeftige lidmaten onderwijs kregen in het lezen en schrijven, en waar zij de beginselen van de gereformeerde religie leerden. Aan het Diaconieweeshuis was een school verbonden waar twee meesters les gaven. Gezien het aantal sollicitaties was dat een fel begeerde baan. De schoolmeester verdiende daar in 1688 vierhonderdvijftig gulden per jaar. In vergelijking met een ziekenrooster, die het met driehonderd gulden moest doen, was dat een mooi salaris. Het toezicht De classis en kerkeraad van Amsterdam steunden het onderwijs en waakten over de meesters die voor de klas stonden. Zij probeerden zo veel mogelijk toezicht op de scholen uit te oefenen. Voor de scholen die van de kerk uitgingen was die controle vrij streng en bestond uit een zorgvuldige selectie van de meesters, schoolinspectie en als sanctiemiddel het ontslag. In 1688 bezochten de diakenen die daartoe aangewezen waren, de acht diaconiescholen viermaal per jaar. Broeder Hovenius was niet tevreden over de school van meester van Wesel. Hij

/u-Magazine 11(1982) 11 november 1982

sprak de meester daarover aan. Bij zijn volgende bezoek verklaarde Hovenius daar alles in orde bevonden te hebben. Broeder Maecht wekt ook niet de indruk van zijn inspectie een formeel bezoekje te maken. Toen hij zijn school bezocht en het daar maar ,,net aan" vond, heeft hij de meester en de kinderen tot hun plicht vermaand. Wanneer er een plaats voor een meester vrijkwam, hielden de diakenen een voorselectie en daarna vervoegde de kandidaat zich bij de kerkeraad. Deze hechtte meer waarde aan de goede naam van de meester dan aan zijn vakbekwaamheid. Veelzeggend is het oordeel over meester Pieter \/êrhouten. De scriba tekende op dat de meester zelf goed bekend staat en ook zijn vrouw een onbesproken levenswandel heeft. Hun huwelijk is goed en daar komt nog bij dat de man tamelijk goed kan schrijven. Dit laatste was nog wel eens een zwak punt bij de meesters. De kerkeraad stelt aan de schoolmeesters vier eisen. Zij moeten gezond zijn, de gereformeerde religie aanhangen, daar in hün leven blijk van

attestatie en de censuur, maken het mogelijk ook op de anders schoolmeesters controle uit te oefenen. Meesters die voor een belangrijk deel van het schoolgeld moeten leven, zijn nogal kwetsbaar en onder censuur staan is bepaald geen reclame. De kerkeraad plaatste Cornells van IJperen, schoolmeester op de Prinsengracht, onder censuur, nadat,,s/yn hoererije met sijn dienstmaeglit" ''Nas uitgekomen. De schoolmeester Willem van Hooften sloeg zijn vrouw en gaf haar de schuld van al hun onenigheden. Wegens zijn ergerlijk gedrag en zijn veelvuldige dronkenschap ontzegde de vergadering hem het Avondmaal. Hetzelfde lot trof Daniel Simonides omdat hij door overmatig drankgebruik de schooldienst niet meer naar behoren kon waarnemen. De meester moest naar andere broodwinning uitkijken en wilde dan maar als ziekentrooster op een schip dienstnemen. Daarvoor had hij echter een attestatie, een getuigschfit van de kerkeraad, nodig en deze weigerde dat af te geven. De kerkeraad lichtte zelfs de

Het overzichtelijke maar ongemal<kelijl(e leven van schoolkinderen en meesters in de 17e eeuw. (Ets van L. Scherm)

geven en voldoende kennis hebben. Nog voor het vakmanschap komt de goede naam en meester Pieter ondervond dat dit ernstig gemeend was. Voor de kerkeraad bekende hij overspel gepleegd te hebben, wat hem zijn baan kostte: ,,om sijn begane fouten gedeporteert sijnde". Een goed schoolmeester is dus op de eerste plaats een goed mens. Daarmee geeft de kerkeraad aan de opvoedkundige taak van de school boven het leren te stellen. De kinderen moeten leren zich goed te gedragen en daarin moet de meester voorgaan. De kerkelijke disciplinemiddelen, de

admiraiteit in. Deze antwoordde niemand zonder een onlangs uitgegeven attestatie aan te nemen. Een schoolmeester uit Aarlanderveen, die zonder attestatie naar Amsterdam was gekomen, slaagde er pas na een halfjaar in dat bewijs alsnog te krijgen. De kerkeraad van Amsterdam heeft hem hierbij geholpen en de meester zelf getroostte zich zeser veel moeite, waaruit wel blijkt hoezeer hij erop gebrand was dit formulierte verkrijgen. Via de diakenen is de kerkeraad tamelijk goed op de hoogte van wat er zoal op de vele eenmansschooltjes gebeurt. Een schoolmeester in de Jonge

397

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen