VU Magazine 1982 - pagina 259

^ ^

Genoodzaakt goed te wezen door dr. C. H. Koetsier gens hem, een rol kunnen spelen ter oplossing van de huidige wereldkrisis. Goudzwaard spreekt dat niet zo expliciet uit, maar een zeker roepingsbesef voor ons vaderland is hem niet vreemd. In dit lx)ekje gaat het vooral om het begrip ideologie. Dat heeft voor hem duidelijk een negatieve klank. Het heeft te maken met ,,doelverdwazing" — een typisch goudzwaardiaans woord — dat aangeeft hoe mensen, zowel individueel als kollektief, zodanig gegrepen zijn door een bepaald doel, dat ze niet meer in staat zijn, dat doel en de middelen voor de verwezenlijking daarvan, kritisch te bezien. Er zit iets in van verslaving, slavernij. Op zichzeltgenomen kan het doel heel wel redelijk, nuttig en begrijpelijk zijn, maar als de mens er door gebiologeerd wordt, gaat het over hem heersen. Het wordt een afgod. Normen en waarden worden ondergeschikt gemaakt aan dat grote doel. En voor we het weten, gaat ook dat doel de middelen heiligen. Welke n amen van doelverdwazing onderscheidt Goudzwaard in onze tegenwoordige tijd? Vier terreinen noemt hij, waarop de ideologieën toeslaan: 1. de wil tot overleven met je eigen volk of groep; 2. het behoud van je eigen geld of welvaart; 3. het leven in een gewaarborgde veiligheid; 4. de strijd tegen personen en machten, die anderen en jezelf uitbuiten en onderdrukken. Deze vier zijn te karakteriseren met de trefwoorden: de ideologie van het volk, de welvaart, de veiligheid en de revolutie. Op elk daarvan gaat hij uitvoerig in. Onder de volksideologie wordt vooral het apartheidssysteem van blank-Zuid-Afrika ontmaskerd en weersproken. Bij de bespreking van de welvaartsideologie gaat het vooral om onszelf. Het ideologisch karakter ervan verhindert ons om oplossingen te vinden voor de huidige problemen van werkloosheid en stagnatie in de ekonomische groei, die de verzorgingsstaat doen wankelen. H iermee samenhangend gaat het in de veiiigheidsideologie ook weer vooral om onszelf. De kernbewapeningsspiraal is wel het duidelijkste voorbeeld van doelverdwazing: het middel van

vu-Magazine 11 (1982) 6 üuni)

m^M

Prof. dr. B. Goudzwaard

de totale vernietigingsoorlog wordt, hoewel moreel onaanvaardbaar, p<)litiek toch geaccepteerd voor de bescherming van ons westers systeem. Ten slotte de revolutie-ideologie. Met name in het Marxisme-Leninisme ziet Goudzwaard de expressie van dit type ideologie. Bij Lenin wordt elk doel, dat de vernietiging van het kapitalisme en de overwinning van het proletariaat dient, geheiligd. Ik teken hierbij aan, dat ik dit gedeelte van het boekje het zwakst vind. Er is in de wereld meer gaande aan revolutie, dan met het woord Marxisme-Leninisme kan worden gekarakteriseerd en daarmee als

4«.i^

« « « * « « - « '

ideologisch van de tafel kan worden geveegd. Wat meer waardering voor die revolutionaire bewegingen, met name in Latijns-Amerika, die zich verzetten tegen het strukturele geweld, dat de militaristische regimes opleggen aan het volk, zou hier op haar plaats zijn geweest. Uitspraken, als die van de bisschoppen van Brazilië, kunnen Goudzwaard helpen, zijn visie op hedendaagse revolutieverschijnselen wat te nuanceren. Terug naar de vier doelverdwazende ideologieën. Het lijkt erop, alsof ze naast elkaar bestaan, elkaar soms ook op leven en dood bestrijden. Dat is maar gedeeltelijk waar, toont Goudzwaard aan. Ze kunnen eikaar dialektisch oproepen en versterken, zoals de geschiedenis laat zien. De samengebalde macht van troon en altaar uit de Middeleeuwen roept de votksrevolutie op van het eind van de 18e eeuw, die op haar beurt de klassenstrijd baart van de 19e eeuw. De stijgende welvaart, gesteund door een ongekende ontwikkeling van de techniek, voedt op haar beurt de veiiigheidsideologie. Het zijn vooral de t)ewapenings- en de ekonomische spiraal, die Goudzwaard in de laatste pagina's bezighouden. Is er een uitkomst uit de doelverdwazing, die ons in haar greep houdt? Dat is zeker niet het doemdenken, daarmee komen we alleen maar verder van huis. De enige uitweg is de weg van kruis en opstanding. Woord en werk van Jezus Christus kunnen de volkeren bevrijden. Deskundigen, nu gevangen in hun ekonomische denksystemen of een ongenormeerde technologie, kunnen zich als ze zich omwenden tot die weg, bevrijd dienstbaar stellen aan het werkelijke geluk van mensen. Juist de weerloze Messias is degene, die de machten onttroont en over hen zegeviert. Dat is de christelijke overtuiging, die de wereld weer hoop kan geven. Diagnose en therapie zijn duidelijk. De vraag is, of de patiënt het geneesmiddel wenst in te nemen. In ieder geval kunnen wij ermee beginnen. Want degenen, die zich christenen noemen, zijn de eerst aangesprokenen. C.H. Koetsier ,,Genoodzaakt Goed te Wezen" is een uitgave van Kok te Kampen en kost ƒ 12,50

237

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen