VU Magazine 1982 - pagina 164

gelegenheid (88-43). Aangenomen wordteen lauwe motie-Romme waarin de wens wordt uitgesproken dat het Zuidafrikaanse parlement zich zal bezinnen op een politiek welke rassendiscriminatie uitsluit. (Voor Suriname zal Sharpville aanleiding zijn tot het verbreken van alle handelsbetrekkingen metZuid-Afrika). Het is in die dagen, SVa maand na Sharpville, waarin Karel Roskam met zijn proefschrift aan de Vrije Universiteit een scherpe aanval op het apartheidsbeleid doet. Wat bewoog hem om jaren eerder dat onderwerp aan te pakken? In z'n geheugen gravend schiet de huidige buitenland-commentator van de VARA een ervaring te binnen op het Gereformeerd Gymnasium aan de Keizersgracht te Amsterdam. De vader van een medeleerling bracht in de klas verslag uit van een reis naar Zuid-Afrika. Daarin kwam een melding voor die ongeveer als volgt luidde: „M'n gastheer zei: ik heb maar één revolver Hier heb je 'n hondenketting. Als 'n kaffer je aanvalt, sla je hem de ogen uit." De discussie in de klas die op dit reisverslag volgde, zou richtinggevend blijken voor Roskams leven. Tijdens z'n studie aan de VU verdiepte hij zich eerst in de rassenverhoudingen in de VS. Vooral Gesina van der Molen (hoogleraar Volkenrecht) stimuleerde hem om de Zuidafrikaanse apartheidspolitiek als onderwerp voor zijn proefschrift te nemen. Gefinancierd werd de studie door een beurs van de Nederlands-Zuid-Afrikaanse Vereeniging in het kader van het in 1951 gesloten Cultureel Verdrag Nederland-Zuid-Afrika (vorig jaar door Nederland opgezegd). Dat schiep 'n curieuze figuur. In ZuidAfrika moest Karel Roskam maandelijks zijn toelage ophalen bij een Zuidafrikaanse regeringsinstantie. Daarna begaf hij zich naar het kantoor van het toen nog niet verboden ANC, waarvan hij lid was geworden, om zijn contributie te voldoen, Is het ANC dan geen organisatie van zwarten? Het is een veel voorkomend misverstand. Ook voor blanken staat deze organisatie open (Abraham Fisher en Ruth First behoorden eind jaren 50 tot de leden). Voorin het thans herdrukte boekje van Roskam wordt nog eens uit het in 1955 aangenomen Handvest van de Vrijheid geciteerd, dat ook door het ANC wordt ^onderschreven: „Wij, het volk van Zuid-Afrika, verklaren ten overstaan van het gehele land en de gehele wereld: dat Zuid-Afrika behoort aan ALLEN die er wonen, blank en zwart, en dat

150

1 ]uii 1960: promotie Karel Roskam. Ds. J. J. Buskes tijdens de receptie

een regering slechts met recht gezag kan opeisen, indien zij haar basis vindt in de wil van het gehele volk." Stuitte Roskam, blank, komend uit gereformeerd Holland, studerend in het kader van een verdrag, dat in feite een blank onderonsje was, in Zuid-Afrika niet op diep wantrouwen in ANC-kringen? Dat viel mee. „Ik had geen geloofsbrieven, maar ze hebben me wel geaccepteerd." Hartelijk werd hij zelfs onthaald in kringen van Mandela, Sobukweenz. Wantrouwen wekten zijn ANC-contacten wei bij de Zuidafrikaanse „Special Branche". Een majoor ondervroeg hem. Toen Roskam daarover z'n beklag deed bij de Ned. ambassade in Pretoria zei een Nederlands diplomaat dat men er wel bij de Zuidafrikaanse autoriteiten op wilde aandringen hem niet langer lastig te vallen, op één voorwaarde: „Als u eenmaal in de maand ons vertelt welke uw contacten zijn." Verliep de promotie in Nederland SVi maand na Sharpville rimpelloos? Niet helemaal, maar het achtergrond-gemorvan prof. dr. J. Waterink (persoonlijk bevriend met de Zuidafrikaanse premier Verwoerd) droeg een informeel karakter: Kon dat zomaar? Staat Roskam niet onder communistische invloed? Buitenland-secretaris van de VU J. F. Rang (thans Nederlands Ombudsman) verdiepte zich in de vraag en rapporteerde geruststellend: „Roskam communist? Welnee; hij is gewoon 'n beetje ,,rood" uit Zuid-Afrika teruggekomen." Dat klopte: in ZuidAfrika was Karel Roskam socialist geworden. De promotieplechtigheid in de kerkzaal van het Woestduincentrum verliep beheerst; wél in opvallende afwezigheid van prof. Waterink. Het boek kreeg direct grote aandacht in de pers, niet het minst omdat rond de promotie de vraag ging spelen waar de Vrije Universiteit nu eigenlijk in deze problematiek stond. Het beeld dat „ m e n " had van de VU bleek niet al te progressief. Menigeen had blijkbaar niet verwacht dat dit aan de VU kón. De Telegraaf: „Wat Vrije Wetenschap

kan betekenen, heeft gistermorgen de Zuidafrikaanse regering-Verwoerd ondervonden toen aan de (gereformeerde) Vrije Universiteit in Amsterdam de heer Karel L. Roskam (29) promoveerde. De heer Roskam heeft een dissertatie over de apartheidspolitiek in Zuid-Afrika geschreven; wanneer men weet dat deze omstreden politiek juist van kringen van de Vrije Universiteit uit nogal is verdedigd, is het opzienbarend, dat de jeugdige doctor het daarmee volstrekt oneens blijkt te zijn." De Waarheid maakte het nog mooier: „Deze felle aanval op de Zuidafrikaanse politiek heeft aan de Vrije Universiteit nogal opschudding gewekt. Dat is begrijpelijk, gezien de ondersteuning die vanuit deze universiteit aan Verkeerds politiek steeds is gegeven." Echte opschudding ontstond evenwel alleen over de wijze waarop het Algemeen Dagblad over de zaak berichtte. Het verhaal zelf was afkomstig van Amsterdams Algemeen Dagblad-redacteur Han Lammers (voorheen student theologie aan de VU; thans Landdrost van de I Jsselmeerpolders). Vooral de bekopping „hAoedig proefschrift op Vrije Universiteit valt ideële stellingen van Vrije Universiteit aan" wekte enige beroering. En al helemaal in het verkeerde keelgat schoot de voorpagina-aankondiging waarin „de streng gereformeerde Vrije Universiteit" werd aangeduid als „de bakermat van de apartheidspolitiek in Zuid-Afrika". Dit werd nestbevuilend geschrijf geacht. In een hoofdartikel bestreed Trouw dat dit waar zou zijn. „ D e beschuldiging is bijzonder grievend en wel omdat het juist het calvinisme is, dat de gelijkheid voor God van alle mensen op zeer besliste wijze leert." Ook De Rotterdammer noemde de ADaankondiging van „het knappe proefschrift" van dr. Roskam „Een dwaas verhaal". In een lovende bespreking in Trouw uitte prof. dr. R. Schippers zijn blijdschap dat Roskam zijn graad verwierf „aan een calvinistische universiteit

vu-Magazine 11 (1982)4 (april)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen