VU Magazine 1982 - pagina 361

Het grootwinkelbedrijf en de strijd om macht en ruimte:

Weinig toeicomst voor weidewinlcel In het niemandsland tussen Amsterdam en het Gooi, ter hoogte van Muiden, rijst uit de grondmist het omvangrijke complex van de Maxis. Tussen een paar verdwaasde koeien vindt men de nieuwste ontwikkeling van de detailhandel, heel toepasselijk ,,weidewinkel" genoemd. Uit omliggende stedelijke gebieden komt de,,automobiele" consument er met vaste regelmaat de Japanse middenklasser, via de handige vijfde deur, bevrachten met gezinsinkopen voor een week of langer. Men koopt er in het groot dagelijkse en ook minder alledaagse boodschappen, uit een enorm assortiment en tegen messcherpe prijzen. De kosten van de autorit worden bovendien gedrukt door de aanwezigheid van witte benzinepompen en parkeergelegenheid is er voldoende.

In andere landen — de Verenigde Staten voorop — zijn de weidewinkels inmiddels gemeengoed. In Nederland niet. Afgezien van de vraag of dit te betreuren valt, hebben twee aan de VU verbonden poiitiek-geografen zich met het waarom daarvan beziggehouden. P. A. Schat en J. G. Groenendijk schreven in de serie ,,Bewoonbare aarde?" een studie over „Macht en ruimte; een grootwinkelbedrijf in gevecht met twee gemeenten" (uitgegeven door Romen in Haarlem, prijs ƒ 19,50). In dit handzame boekje doen zij verslag van hun speurtocht naar de vraag waarom ,,hyperstores", zoals zij deze uit hun krachten gegroeide warenhuizen noemen, zich op de ene plaats wel, op de andere niet vestigen. Een antwoord daarop uit de gebruikelijke ruimtelijk-economische invalshoek voldoet daarbij niet: ondanks het feit, dat op meerdere plaatsen de voorwaarden voor zulke vestigingen gunstig zijn en ondernemers daarnaar ook streven, komen hyperstores daar wel, hier niet tot stand. Schat en Groenendijk tappen daarom uit het vaatje van de ,,politiek-geografische" benadering. Zij betrekken een diepgaande analyse van de politieke besluitvorming in hun onderzoekingen. De moraal uit hun verhaal, namelijk dat kennis macht is, klinkt weinig verrassend. Maar naar de mening van beide auteurs geeft het de meelevende burger moed om bevestigd te zien

vu-Magazine 11 (1982) 10 oktober

,,hoezeer het hebben van informatie een machtsbasis vormt voor zowel individu ais organisatie." Van super naar hyper Wat zijn hyperstores en hoe passen zij in de ontwikkeling van de ,,ruimtelijke detailhandelstructuur"? Hyperstores zijn het voorlopige eindpunt in de ontwikkeling van het ,,winkeigebeuren", zoals die in de jaren vijftig vanuit Amerika overspringt naar West-Europa. Geplande winkelcentra doen hun intree, de winkels worden groter, het assortiment verruimd, zelfbediening ingevoerd: schaalvergroting. Daarmee is dan een proces in gang gezet, dat onder meer leidt tot grote winkel-

Macht en_t«i«^t^

centra buiten de stad met een regionale functie, tot verbruikersmarkten (,,cash and carry" en ,,discountzaken") en tot de opkomst van de superstore; het zelfbedieningswarenhuis, dat zich kenmerkt door een breed assortiment van goederen, hoofdzakelijk zelfbediening, ontbreken van opslagruimte, gelijkvloerse bouw, sobere aankleding, geringe service-verlening en — deels als resultaat van dit alles — een hoge omzetsnelheid. Duidelijk is, dat zo'n superstore een bedrijfsterrein van flinke omvang nodig heeft en, als gevolg van de lagere grondprijzen aldaar, de neiging vertoont om het open veld in te trekken, opzoek naar,,perifere lokaties". Lukt dit, dan is de overtreffende trap van dit winkeltype, de hyperstore, geboren. De ligging buiten de bebouwde kom beperkt de clientèle tot de kring van automobilisten, maar dat is geen ramp. Door de massale verkoop van goederen en de neiging grote hoeveelheden van de meest uiteenlopende artikelen in eenmaal in te slaan, is de klant toch al gedwongen om met de auto te komen. Anders dan in Amerika en ons omringende landen als Duitsland, België en Frankrijk, lukt het de popelende ondernemers in Nederland echter niet of nauwelijks om hyperstores van de grond te krijgen. Welgeteld één concern — Koninklijke Bijenkorf Beheer (KBB) — is het gelukt een warenhuis té

327

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen