VU Magazine 1982 - pagina 336

Hij herinnerde daarmee aan de daad van de Britse captain Sears, die (behalve Banning, pastoor Nolet en G. A. de Ridder) als een van de sprekers op deze protestbijeenkomst naarAmsterdam gehaald is. Over hem meldt het Standaardverslag; ,,ln naam van de humaniteit, van de grote broederschap en van de naastenliefde, riep spr. zijn gehoor op te protesteren en maatregelen te nemen tegen de gruwelhetze in Duitsland. Wij zijn voorweten orde. Hitler voor disorde, zo zeide hij. Wij willen de geboden Gods betrachten. Hitler vermoordt en vervolgt. Wij dienen de liefde. Hitler de haat. Wij willen in toepassing brengen het woord van de Bergrede: ,,Zoals gij wilt, dat u de mensen zullen doen, doet gij hen alzo". Hitler vertrapt dit woord. Als enig wapen tegen de Jodenvervolging in Duitsland noemde Capt. Sears de boycot, welke in Londen de 16e Juni zal ingaan.' De Nederlandse sociaal-democraten steunen de boycotactie, maar De Standaard acht dit een „gevaarlijke dwaasheid". Het zal niets uithalen. „De heren verbeelden zich echter dat hun daad grote morele waarde zal hebben. Men blaast de eigen actie tot het belachelijke op (...). l\Aerkwaardig is ook weer de tegenstelling dat de partij, die ons volk weerloos wil stellen, nu weer bezig gaat om moeilijkheden te wekken metandere volken. "(24 mei). Nog het hele jaar 1933 blijven vele tweezijdige ontwapenaars zich vastklampen aan Hitlers vredesrede. Voor hen komt het dan ook als de „donderslag bij heldere hemel" wanneer Hitler — omdat de toegezegde gelijkberechtiging niet wordt ingewilligd — op 14 oktober '33 uit Ontwapeningsconferentie en Volkenbond stapt. Voor het eerst scharen zich dan de Duitsers massaal achter Hitler. Bij een referendum op 12 nov. '33 keurt 93,5 % zijn daad goed. Zelfs NiemöllerstuurtHitlereen opgetogen felicitatietelegram.

„Rechtsgelijkheid" Hitler maakt het uittreden bekend in een radiorede die rechtstreeks op ook de publieke opinie in het buitenland is gericht. Er is slechts één vijand, het communisme, zegt hij. En wat de bewapening betreft: ,,Het Duitse volk en de Duitse regering hebben in het geheel geen wapens, maar rechtsgelijkheid geelst. Als de wereld besluit, dat alle wapens tot het laatste machinegeweer uit de wég geruimd moeten worden, welnu wij zijn bereid direct tot zulk een conventie toe te treden. Als de wereld besluit, dat bepaalde wapens vernietigd moeten worden: wij zijn bereid er bij voorbaatafstand van te doen Als echter de wereld bepaalde wapens aan elk volk toestaat, zijn wij principieel niet bereid als volk-metminder-rechten ons daarvan te laten uitsluiten.' Het onwaarachtige verhaal heeft een verlammende uitwerking op vrijwel iedereen die iets gehoopt of verwacht had van de Geneefse Ontwapeningsconferentie. In het oktobernummer van Volkenbond en Vrede komt de verscheurdheid van gevoelens tot uiting. Max de Vries schrijft nog eens: ,,Algemeen is de overtuiging dat, indien de wapenbeperkingsconferentie mislukt, de wapeningswedloop aanvangt die onherroepelijk naarde oorlog voert." B. de Jong van Beek en Donk schrijft enkele pagina's verder een artikel „Het einde der ontwapeningsconferentie?" En weer een andere auteur, mr. Cohen Stuart, meent: „Een versterkt strijdlustig Duitsland zou o.m. ook Nederland al spoedig kunnen dwingen tot nieuwe maatregelen ter verzekering van eigen veiligheid." De haviken hebben het in alle landen gewonnen. 306

„Wat nu? Are we downharted?No', begint op 4 november 1933 mr. W. M. Lanschot zijn rede voor de Vereniging voor Volkenbond en Vrede in een poging de moed er in te houden. Maar de sociaaldemocraat W. H. Vliegen, die deel uitmaakt van de Ontwapeningsdelegatie in Geneve, maakt zich weinig illusies meer. ,,Het fascisme en de wereldvrede, dat zijn geen samenhangende grootheden'. Prof. Rutgers wordt die dag gekozen tot nieuwe voorzitter van de Vereniging Volkenbond en Vrede. Een jaar later, 27 oktober '34, zegt hij in z'n rede over de Ontwapeningsconferentie: ,,Na twee en een half jaar moet het worden erkend dat zij vastgelopen is (...). Uit alle landen komen de berichten die doen zien dat meer en meer veiligheid gezocht wordt in vermeerdering van de bewapening. Niemand kan eraan twijfelen dat de bewapeningswedloop, die nu weer begonnen is, de spanning doet vermeerderen, en de grootste gevaren voor de vrede in zich bergt. In bewapening veiligheid zoekend, vinden de volken aldus in overbewapening vergroting van gevaar. Het isjuistdeze tragische paradox, diedoor de Ontwapeningsconferentie had moeten zijn verbroken.' In z'n rede signaleert hij ,,uitingen van cynische onverschilligheid voor de ellende, voor het verlies van mensenlevens, die de oorlog medebrengt." ,,Daar is naar het schijnt (...) de invloed van de wapenindustrie op de politieke gang van zaken nog niet eens uitvoerig ter sprake gekomen. Over de controle van persorganen door de wapenindustrie, en over de wijze waarop deze haar macht over de pers gebruikt, zouden in meer dan één land enquêtes pijnlijke bijzonderheden kunnen openbaar maken." ,,Hoever zal de bewapeningswedloop nog worden voortgezet', vraagt hij zich af. ,, Wanneer zal de spanning te groot worden, en de uitbarsting volgen, de uitbarsting die over heel de wereld dood en ellende, verwoesting en hongersnood zal verspreiden, op een schaal, waarvan men zich nauwelijks een voorstelling kan maken? Drijven wij reddeloos naar een nieuwe wereldoorlog, naar een wereldbrand van tot nog toe ongekende afmetingen? Is de catastrofe onafwendbaar?' Z'n antwoord is ontkennend. „ D e oorlog mag niet onvermijdelijk worden genoemd". Maar veel heeft hij niet te bieden waaraan men zich kan vastklampen. ,,De draden der Wereldgeschiedenis liggen in de hand van de Almachtige". En onder de verantwoordelijke leiders der staten is er „nauwelijks een enkele, of geen enkele, die niet ten volle beseft welk een ramp een oorlog zou zijn voor alle daarbij betrokkenvolken.'

Verzet In de jaren erna is Rutgers actief in het Protestants Hulpcomité voor uitgewekenen om ras of geloof. Tijdens de bezetting is hij een der weinige ouderen in a.r.-kring, die een leidende rol in het verzet spelen. Geboeid en geblinddoekt wordt hij in 1943 weggevoerd naar esp Haagse gevangenis. Na z'n vrijiating tracht hij 24 april 1944 in een open bootje Engeland te bereiken om de regering-Gerbrandy voorlichting te geven over de politieke situatie in Nederland. De buitenboordmotor raakt defect en na twee dagen spoelt het vaartuigje bij Veere aan. Rutgers wordt veroordeeld tot twee jaar. In de gevangenis van de Duitse stad Bochum sterft hij op 5 februari 1945 (67 jaar oud) aan de gevolgen van mishandelingen. vu-Magazine 11(1982) 9 september

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen