VU Magazine 1982 - pagina 276

een nobel man, die de zwarten als medemensen aanvaardde {,,de mensch blijft mensch, de Negers zijn menschen, even zoo wel als de Blanken; zij laten zich niet tot alles dwingen. De planter is genoodzaakt zich veeleer naar hen te schikken") is het de moeite waard de denktrant te herkennen, waarop de verdediging stoelde van een verfoeilijk systeem. Want dat het stelsel in wezen niet deugde, wist men heel goed en was eigenlijk altijd al wel in Nederland beseft. Tientallen jaren discussie waren voorafgegaan aan het moment waarop de Staten-Generaal in 1635 op bedrijfseconomische gronden zwichtten voor de aandrang tot invoering van slavernij. Ook rechter Lammens geeft in een bijzin terloops blijk heel goed te weten dat het stelsel verwerpelijk was: ,,uit een wijsgerig oogpunt beschouwd is het schandelijk in menschen handel te drijven" {pag.^Ö9). Wat voor argumenten voerde hij dan aan die voorkwamen dat zijn denken hem in een open conflict met de heersende orde bracht? Uitgangspunt is voor hem het gegeven dat in Afrika oorlogen worden gevoerd tussen de ,,negernatiën" en dat men er geen gevangenissen kent. Overwonnenen worden gedood, ook om te voorkomen dat ze ooit nog weer eens in opstand zullen komen. Wat doet nude slavenhandelaar? In Lammens' visie wordt het een soort vluchtelingenwerk. Hij redt het leven van de overwonnenen door ze te kopen en ze naar een ander werelddeel te voeren. De overwinnaar heeft er zodoende belang bij zijn krijgsgevangenen in leven te laten en beducht behoeft hij niet te zijn voor zijn eigen veiligheid; z'n voormalige vijanden bevinden zich aan de andere kant van de oceaan. Dat de westerse inmenging in Afrika daar de oorlogen en de slavenhandel heeft aangewakkerd, was een inzicht dat hem vreemd was, merkt De Bruijne in zijn inleiding op. Geconfronteerd is Lammens wel met de tegenwerping dat juist de aan de Afrikaanse Westkust op slavenaanvoer wachtende slavenhandelaar het oorlogvoeren tot een lucratieve bezigheid maakte. ,,Indien dit alleen eene beweegreden tot den oorlog konde zijn, was het gegrond, maar zijn er dan geen andere reden, waarom men oorlog voert? Waarom voeren dan tog in Europa de Staten onder eikanderen oorlog? Zijn er dan in Europa, waar men geen krijgsgevangene verkoopt als slaven, geen oorlogen?" (pag. 141),,en waarom zouden zij (de negers) niet vech-

250

ten? Wij menschenvrienden doen het in Europa wel" (pag. 184). Kortom: gegeven het feit dat Afrika oorlogen voert, kan men de transatlantische slavenhandel maar beter humaniseren dan afschaffen, zo redeneert Lammens. Wat de Philantropen (de afschaffers) willen, betekent in feite de dood voor zeer velen en kwaad keert Lammens zich tegen ,,de Partij der geestdrijvers" in Engeland, die daar de overhand hadden gekregen en die ook Holland meesleurden in een door hem als heilloos beschouwde ontwikkeling. Boosaardige motieven worden zelfs de Britse philantropen toegedacht. „Wel is waar, dat zij, die de vrijmaking van slaven, zo sterk behartigden, geen slaven hadden of bezittingen, welker waarde, door de Emancipatie der negers, als iets kon verliezen, en zij dus geredelijk een anders belangen konden opofferen — ook wierd oud Engeland daardoor niet geweldig geschokt, een algemeenen handel, omdat men, door de navale magt meester van de zee was, konde zeer gemakkelijk opwegen, tegen het verlies van eenige koloniën, waarvan men de-blanke inwor>ers met allerleij hatelijke kouleuren afschilderde — men leende de Negerslaven de deugden, die het menschdom in Europa niet bezat, en zeker het deel van die geestdrijvers niet was: — immers waren zij niet bevreest voor de noodlottige gevolgen, welke hun fanatismus over het menschdom stont te storten." ,,Mensenrechtenfanaten", begrijpt de lezer 157 jaar later. Al zes jaar maakt Lammens deel uit

van het gemengd Brits-Nederlandse gerechtshof tot wering van de slavenhandel als hem in 1825 de volgende bittere regels over de kwalijke Engelse geestdrijverij uit de pen vloeien: „Om deze Kolonie (Suriname) ook de regeringen, of laat ik liever zeggen de rampen, gepaart met de Emancipatie der slaven, te doen ondergaan, werd niets onbeproefd gelaten... Aan de eene zijde werden alle ongerijmde denkbeelden en maatregeien, door Engeland, het Hollands Gouvernement opgedrongen, terwijl men aan de andere zijde, de blanke bewoners in de colonie Suriname in het hatelijkste dagligt plaatste (..) Suriname's handel bloeide — en dit stond Engeland in de weg". Drie voordelen zag Lammens van de door hem bepleite weg, nl. de slavenhandel wijzigen en onder reglementaire bepalingen brengen. ,,Vooreerst: Het levensbehoud van zeer veel Negers. Ten tweeden: Het behoud van kommerciële belangen. Ten derden: Het behoud der koloniën. Die drie voordelen worden opgeofferd aan het volhouden van overdreven beginselen, niet sprekende van de nadelen die daardoor reeds zijn geleden". Men kan zich afvragen in hoeverre niet juist een dergelijke pragmatische aanpak, gericht op het bestrijden van uitwassen bij slavernij door reglementering, bijgedragen heeft tot het eeuwenlang voortbestaan van dit instituut. Feit is dat in ieder geval het verzet tegen invoering van de slavernij in de zeventiende eeuw gebroken is door stemmen die pleitten voor een

Slaven op weg naar werk aan de rand van de stad Paramaribo

vu-Magazine 11(1982) 7 en 8 juli-augustus

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen