VU Magazine 1982 - pagina 106

Roelf Haan

Polen en El Salvador Op de vierentwintigste van deze maand maart zal het twee jaar geleden zijn dat aartsbisschop Oscar Arnulfo Romero, tijdens de kerkdienst waarin hij voorging, onder verantwoordelijkheid van de door de christendemocratie geleide Elsalvadoreense junta werd vermoord. Deze maand zal bovendien reeds in het teken staan van het Centraalamerikaanse drama, ook zonder dat VUMagazine daar aandacht voor vraagt. Die aandacht wordt gevraagd door de verdrukten van El Salvador, Honduras en Guatemala zelf. De Peruviaanse bevrijdingstheoloog Gustavo Gutierrez heeft de opmerking gemaakt dat terwijl de Europese theologie, ook de meest ,,progressieve", het druk heeft gehad met het thema van de „mondige mens" — het probleem van de secularizatie en de moderniteit — vanuit LatijnsAmerika de stem tot ons komt van de niet-mens, de mens die buiten het systeem valt, die straffeloos is opgeofferd óók aan de economische belangen van de Europese ,,mondige mens". De stem van deze niet-mens, deze onpersoon, hoeft door ons in Europa niet te worden nagebootst; er wordt slechts gevraagd dat wij luisteren en handelen. Daarom spreekt men van de evangelisatie niet „van", maar „door" de armen. Ik start dus niet bij El Salvador. Een maand geleden zagen wijde televisieshow van Reagan over Polen, volgens de berichten ook uitgezonden in een ,,aantal kleine Latijnsamerikaanse republieken". Ik ben het niet eens met hen die zeggen.

96

dat het niet de moeite waard is te spreken over deze show, omdat het natuurlijk om Polen ging en om de onderdrukking in dat land. Juist omdat dat zo is, moet over de show — en wat daar aan vast zit — worden gesproken, want zij was hoofdzaak. Het ging niet om de Poolse situatie zelf en om de schending der vrijheden daar; het ging om iets anders. Polen is in de Amerikaanse pers reeds maanden voorpagina-nieuws. Dit kan niet in de eerste plaats te maken hebben met een begaan zijn met de onderdrukten in dat land. Want als dat zo was, dan zou men toch minstens evenveel aandacht moeten besteden aan de brutale schending van het menselijk leven elders in de wereld, met name in die landen waarover men de meest directe informatie heeft en waarvoor men zelf een directe verantwoordelijkheid draagt, zoals de landen van Midden-Amerika. De Amerikanen keuren zelfs de directe Nederlandse en andere Europese hulpacties af die de bedoeling hebben de moeilijke situatie van het Poolse volk te helpen verlichten. President Reagan noemde in zijn toespraak allereerst de Poolse kerk, daarna het volk en de vakbeweging, als de groepen die onze solidariteit verdienen. En terecht. Maar het kan niet gemeend zijn. Diezelfde Rooms-katholieke Kerk behoort volgens de Reagan-politiek in Latijns-Amerika, daar waar zij zich de belangen van het volk aantrekt, eerst van ,,marxisme" te worden verdacht gemaakt en daarna te vuur en te zwaard, d.w.z. door militaire terreur, te

worden ,,onschadelijk gemaakt". Ook kan het Reagan niet gegaan zijn om het principe van de vrije vakbeweging. Vrije vakbewegingen in de doorhem gesteunde militaire staten van Latijns-Amerika bestaan niet. De Amerikaanse verontrusting draagt geen humanitair, doch een zuiver politiek karakter. De werkelijke kritiek is dan ook gericht tegen dat politieke systeem, en de bedoeling was in belangrijke mate propagandistisch, zoals de Noordamerikaanse commentator Jack Anderson, die de NCRV in haar uitstekende presentatie op 31 januari daarover aan het woord liet, duidelijk toegaf. Reagans televisieshow — die uiteraard wegens zijn nieuwigheid veel aandacht in de media zou trekken — kwam als de aandachtsafleider van zijn gelijktijdige aankondiging van een nieuwe zending van militair materieel voor het (in de gegeven omstandigheden enorme) bedrag van 140 miljoen gulden aan de dictatuur in El Salvador. Om deze onmenselijke vernietigingsoorlog in stand te houden moet het Amerikaanse publiek geloven, dat het in Midden-Amerika zou gaan om het vrijwaren van dat gebied van dreigende Russische overheersing; m.a. w. het gaat daar niet om de reeds vijftig jaren durende verscherpte strijd tussen een uitbuitende ultraconservatieve oligarchie en een geheel volk, het gaat uitsluitend om ,,het communistische gevaar". Rusland ,,zit overal achter", net als in Polen! Daarom was de Polen-show een intelligente zet. In wezen hebben de Amerikanen hun strategie gezet op het handhaven in de wereld van het schema van de ,,bi-polariteit". Er is één vrije wereld, tegenover één vijand. Zo leveren zij en niemand anders de belangrijkste basis uitgerekend voor de militaire machtsideologie in Latijns-Amerika! En alleen zó kunnen de

VS, na de grote economische groei van Europa en Japan, die in de jaren '60 én '70 is opgetreden, de hegemonie behouden in de ,,niet-communistische wereld", zowel in militair als in economisch opzicht. Dat laatste vooral ook. Want in de nieuwe internationale arbeidsverdeling vormt het enig overgebleven ,,comparatieve voordeel" van de Amerikanen de voorsprong die zij hebben op het gebied van de technologie. Dat is hun belangrijkste exportartikel. Maar de markt daarvoor zou verder verbrokkeld worden wanneer de wereld zich zou opdelen in drie of meer militair-economischpolitieke blokken. Onze conclusie moet dus zijn dat voor het welzijn van Polen én voor de bevrijding van Midden-Amerika een zelfstandige Europese politiek — een derde weg dus ! — van het allergrootste belang is. Dit heeft met,,anti-amerikanisme" niets te maken. Bij de misdaden tegen de mensheid die de regeringReagan begaat in El Salvador zijn wij méér betrokken dan bij de geweldplegingen in Polen. Zie het kort geleden uitgebrachte rapport van Pax Christi over het zorgvuldig uitgevoerde onderzoek van deze kerkelijke organisatie in El Salvador, Guatemala, Honduras en Nicaragua naar de stand van de mensenrechten in deze landen. Wij zijn daarbij niet alleen maar om humanitaire redenen betrokken (zoals bij Polen), maar, zoals Pax Christi's internationale voorzitter bisschop Luizi Bettazzi het zegt in zijn indrukwekkende presentatie van deze rapporten, met El Salvador hebben wij ook te maken als westerlingen; en bovendien nog als Christenen, in die zin dat de westerse moordenaars in Midden-Amerika Christenen zijn.

vu-Magazine 11 (1982) 3 (maart)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen