VU Magazine 1982 - pagina 103

een minimum aan macht blijken toe te kunnen. Het betreft hier de zogenaamde ,,akephale samenlevingen", dat zijn samenlevingen zonder centrale macht. De documentatie uit etnologisch materiaal lukt het beste bij vroege maatschappijvormen van jagers en verzamelaars, die op gemeenschappelijke produktiewijzen zijn aangewezen. Vaak leven zij als nomaden. Hun behoefte aan normering is daarom niet zo groot. Er is geen afgepaald grondbezit, maar wel moeten er normen zijn die de collectieve aanspraken op jacht- en visgebieden zeker stellen. Duidelijk is, dat het meestal

Maatschappij zonder recht is geen maatschappij zonder normen gaat over samenlevingen, die een zekere mate van overvloed kennen (Sahlins): daar waar voldoende bestaansbronnen en voedingsmiddelen zijn, ontstaan minder verdelingskonflikten. Dat houdt weer in, dat het nietontstaan van rechtsinstanties waarschijnlijker is. In het algemeen kan men stellen, dat maatschappijen zonder rechtsinstanties alleen onder buitengewone omstandigheden mogelijk zijn. Het wordt onwaarschijnlijker, dat zij kunnen ont-

Sleutelen aan de erfelijkheid De VUSA-cursus „Sleutelen aan de erfelijkheid" gaat in april en mei van start in de plaatsen Leeuwarden, Harderwijk, Dordrecht en Alkmaar. Op de afsluitende werkdag, zaterdag 5 juni in het Genetisch Laboratorium van de VU gaan de cursisten een aantal demonstraties volgen met het erf elijkheidsonderzoek. Wie iets unieks wil meemaken, doet er verstandig aan nu al een cursusmapje te bestellen bij het Bureau Vereniging, tel. (020) 5 48 37 13. Uiteraard komen in deze cursus ook de veiligheids- en ethische aspecten aan de orde. De cursus omvat twee avonden (en de afsluitende demonstratie- en discussiedag op de VU). De data zijn: Leeuwarden 20 en 27 april, Hardewijk 21 en 28 april, Dordrecht 3 en 18 mei en Alkmaar 17 en 26 mei. Docenten: prof. dr. H. J. J. Nijkamp, dr. A. J. Kool, dr. E. Veltkamp en dr. J.N.M. Mol.

staan als landbouw het afbakenen van bezit en het investeren van arbeid, terwille van een latere oogst, noodzakelijk maakt. Maar: voorzichtigheid is nodig, als we spreken over het verband tussen produktiewijze en samenlevingsvorm. Niet alle verzamelaars en jagers hebben egalitaire maatschappijvormen zonder recht. Én er zijn óók agrarische maatschappijen, die zonder recht funktioneren. De etnologen spreken slechts over een ,,korrelatie", dus over een zeer waarschijnlijke, maar niet noodzakelijke samenhang van kenmerken. Agrarische maatschappijen, die geen recht kennen, moet men in de etnologie met een kaarsje zoeken. Het feit, dat ze

Negen stellingen van prof. Blankenburg 1. In het idee van een ,,maatschappij zonder recht" wordt niet een maatschappij zonder normen gepropageerd. Het gaat hier om een maatschappij, die normen handhaaft zonder dat daarbij instanties ingrijpen. 2. Men beroept zich hierbij op etnologische studies van akephale maatschappijen, dat zijn samenlevingen die konformiteit met de normen alleen door direkte sociale kontrole in stand houden. 3. Ai deze samenlevingen onderscheiden zich door strikte gelijkheidsnormen. Deze situatie wordt enigszins verlicht, door de mobiliteit, die vele van deze volkeren door hun nomadische levensstijl vertonen. Daardoor is hun behoefte aan normering niet zo groot.

vu-Magazine 11(1982) 3 (maart)

4. Waar dit niet het geval is, staan de door rechtsetnologen bestudeerde samenlevingen onder de supervisie en bescherming van een koloniale of post-koloniale centrale overheid, die 'de uiterlijke rust en vrede bewaart. 5. Hier vinden we een analogie met de voorwaarden, waaronder ook in onze samenleving het idee van een ,,maatschappij zonder recht" te realiseren valt: als subkulturele autonomie onder de beschermende koepel van het recht. 6. Bepaalde sociale ontwikkelingen maken het waarschijnlijker dat deze subkulturen zullen ontstaan: de veranderingen van de produktiewijzen, met name in de tertiaire sektor, die meer op intrinsieke motivatie dan op harde discipline aangewe-

bestaan, heeft tot de theorie van de ,.gereguleerde anarchie" geleid: anarchie in die zin, dat er geen rechtsinstellingen voorkomen; gereguleerd in de zin, dat strikte gelijkheid normatief moetzijn gegarandeerd. Normatieve regeling vormt hier geen tegenstelling met de afwezigheid van een centrale gezagsinstantie, maar is er juist de voorwaarde voor: gelijkheidsnormen verbieden het tot stand komen van een instantie, die in plaats van de hele groep zou kunnen vastleggen, wat als norm te beschouwen en af te dwingen is. Want toch juist dit: dat een instantie het privilege heeft normen vast te stellen en op afwijkingen van die norm een

zen is. Daarnaast de grotere mobiliteit van de generaties en het veel losser worden van de familieband. 7. Deze ontwikkelingen veroorzaken een af name van de sociale kontrole in gezin en familie en vervangen die door kontrole uitgeoefend via bureaucratische en juridische instanties. 8. Een ,,subkultuur zonder recht" moet dus ook niet als het doen verdwijnen, maar als het opnieuw introduceren van direkte sociale kontrole, worden gezien. 9. Deze manier van sociale kontrole korrespondeert met het inhoudelijke verschil van hun waarden; meer dan in onze prestatiemaatschappij waarderen ze spontaniteit en normeren ze gelijkheid: dat suggereert voor de etnologen de verwantschap met de vroege kuituren van verzamelaars en jagers.

93

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen