VU Magazine 1982 - pagina 324

,,De wereld, zoals die er tegenwoordig uitziet is, of ons dat bevalt of niet, het werk van Hitler", schreef Sebastian Haffner enkele jaren geleden in zijn „Kanttekeningen bij Hitler (1978)". ,,Zonder hem geen Oost- en West-Duitsland, geen in twee machtsblokken verdeeld Europa, geen Amerikanen en Russen in Berlijn, zonder Hitler geen Israël, geen dekolonisatie of in ieder geval een minder snelle, geen Aziatische, Arabische en Zwarte-Afrikaanse emancipatie en geen declassering van Europa." ,,En geen kernwapens", kan men nog aan dit lijstje toevoegen. Want het is onwaarschijnlijk dat zonder angst voor atoomwapens in handen van Hitler de pacifist Einstein in 1939 zijn befaamde brief aan president Roosevelt zou hebben geschreven, die de stoot gaf tot het opzetten van het eerste kernbomproject. Nog in mei 1932 had Einstein opeen persconferentie in Geneve de internationale pers gewaarschuwd voor de rampen, die een met-slagen van de enkele maanden eerder begonnen ontwapeningsconferentie tot gevolg zou hebben. Onvoorwaardelijke dienstweigering leek hem dan het beste middel tot voorkoming van oorlog. Minder dan een jaar later, acht weken nadat Hitler tot kanselier was benoemd, verklaarde Einstein bij terugkeer in Le Havre van een reis naar de VS dat hij niet naar Duitsland zou terugkeren. Zijn Pruisisch staatsburgerschap gaf hij prijs:,, Wij mogen hopen dat het verzet sterk genoeg is om Europa er voor te behoeden terug te vallen in het barbarisme van lang vervlogen eeuwen". Einstein besefte dat de kansen waren verspeeld, die de wereld in de jaren twintig nog had gehad. Zijn die kansen er geweest tussen 1918 en 1933? Het is na de Tweede Wereldoorlog een weinig populaire vraag.

„Versailles" Voor het verdrag van Versailles heeft weliswaar niemand een goed woord meer over, maar meer dan enkele laatdunkende regels worden er veelal niet gewijd aan deze aan het overwonnen Duitsland opgelegde overeenkomst. Toch legde dit verdrag naar veler oordeel de kiemen voor de Tweede Wereldoorlog. Zou zonder dit verdrag de wereld ooit gehoord hebben van een Adolf Hitler? Naar zijn eigen getuigenis in Mein Kampf is het dit /erdrag waarin hijzelf de mogelijkheden heeft gezien het Duitse volk te mobiliseren voor herbewapening. En het was zijn diepe grief jegens de machthebbers in de republiek van Weimar in de jaren twintig dat zij deze kans niet grepen. ,,Toen in het jaar 1919 het Vredesverdrag als een zware iast op de schouders van het Duitse volk werd gelegd, had men met het volste recht kunnen verwachten dat juist dit werktuig van een mateiooze onderdrukking het vertangen naar vrijheid in Duitsland buitengewoon zou doen toenemen. Vredesverdragen, welke de volkeren als geeselslagen treffen, slaan niet zeiden den eersten roffel voor de komende opstanding. Wat had men niet een dreunenden roffel van dit vredesverdrag van Versailles kunnen maken! Dit instrument, dat een grenzeloze verdrukking en de smadelijkste vernederingen bracht, had, wanneer een wilskrachtige regering er het juiste gebruik van had weten te maken, een onvergelijkelijk middel kunnen zijn om de nationale hartstochten tot kookhitte op te zwiepen.

294

Wanneer men tenminste maar de moed had bezeten, en in staat was geweest, om deze sadistische wreedheden op geniale wijze te gebruiken voor een propaganda, die het volk van onverschilligheid tot verontwaardiging, en van verontwaardiging tot ziedende woede had kunnen brengen. Men had ieder dezer punten in de hersens en in het hart van dit volk kunnen branden, net zoolang, tot de gemeenschappelijk gevoelde schaamte en de gemeenschappelijke haat uit zestig miljoen hoofden, van mannen en vrouwen, de vlammen hadden doen uitslaan tot één vuurzee, waaruit dan onwrikbaar een wil was opgerezen en een schreeuw was losgebarsten: „Wir wollen wieder Waffen!" Het is duidelijk dat de man die in 1924 deze regels opschrijft (of dicteert) in Landsberg waar hij is opgesloten na een mislukte staatsgreep in 1923, geen pacifistische neigingen heeft. Geen denkbeeld verafschuwde hij zozeer ais pacifistische. Mein Kampf staat bol van deze afkeer. Tegelijk meent hij dat „geen enkel volk ter wereld te eniger tijd zo volkomen geloof heeft gehecht aan deze tegennatuurlijke en hersenloze waanzin als juist het onze". „Dit, en niets anders was het ook, wat Wilson, de wereldheiland uit Amerika, nastreefde, tenminste, dat meenden onze Duitse fantasten — en het was er immers juist om begonnen, dat zij dat zouden geloven"

Einstein . : ; ; • • '. : : ; :

Heeft Duitsland inderdaad voor, tijdens en na de • Tweede Wereldoorlog de pacifistische stroming ge- • kend, waar tegen Hitler op ettelijke pagina's in Mein •

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen