VU Magazine 1982 - pagina 101

Het idee van een ,maatschappij zonder recht' Wanneer iemand als socioloog aan een juridische faculteit verbonden is, voelt hij zich soms als een buitenlander in een vreemde cultuur. De rechtswetenschappen trachten legitimaties te geven. De sociologie wil deze legitimaties verklaren, dat wil zeggen: laten zien waar deze op berusten. De ideologiekritiek van de sociologie leidt noodzakelijk tot tegenstellingen met de rechtswetenschap: • waar de rechtsdogmatiek probeert beslissingen van te voren te programmeren, toont de sociologie de discrepanties tussen de dogmatische redeneringen en de redenen, die er ,.werkelijk" aan ten grondslag liggen. • waar rechtstheorieën een systematiek in de veelheid van rechtsregels construeren, laten sociologen zien, dat die diversiteit er altijd is, omdat ze voortkomt uit de karakteristieke trekken van de juridische professie, de herkomst van juristen en hun carrièreverloop. • waar rechtsfilosofie naar de legitimatie van rechtsaanspraken zoekt, ontrafelt de sociologie deze als de ideologie van belangengroepen. door prof. dr. E. R. Blankenburg (vertaling: Pieterippel) Het zegt dan ook veel over de openheid van de rechtswetenschappen en van de bereidheid van juristen om te leren, als tegenwoordig sociologen in de gelegenheid worden gesteld in hun midden onderzoek te doen en onderwijs te geven. Nu blijkt vaak, dat juristen die kritiek hebben op heersende theorieën in hun vak, aan de sociologie ontleende argumenten gebruiken. De rechtssociologie heeft zich alleen kunnen ontwikkelen door tegenstellingen in de juridische wereld zelf. Ook hier geldt echter: ondank is 's werelds loon. Als de welwillende juristen een socioloog in eigen gelederen krijgen, zal deze, vanuit uit eigen ideologiekritiscbe invalshoek, zich eveneens richten tegen hen, die hem met open armen verwelkomden. Dit is precies, wat ik vandaag zal doen. Mijn thema is het idee van een ,,maatschappij zonder recht" één van de utopieën die stammen uit de traditie */an het socialistisch anarchisme. Dit idee heeft ook in het burgerlijke, progressieve kamp weerklank gevonden. Je hoeft niet lang in Amsterdam rond te kijken om daar voorbeelden van te vinden. Anarchistische gedachten uit Duitsland naar Amsterdam brengen, is trouwens water naar de zee dragen. Wat ik vandaag behandel, is maar één vu-Magazine 11 (1982) 3 (maart)

loot van het anarchisme. In verschillende gedachten over verzet en burgerlijke ongehoorzaamheid duikt deze op. Hoewel er in alle gevallen een beroep wordt gedaan op de lange geschiedenis van het anti-orthodoxe socialisme, is er toch duidelijk een grote kloof tussen het anarchisme, dat rechtvaar-

digingen voor terroristische acties geeft en het streven naar een vreedzame utopie, namelijk een maatschappij zonder recht en gezag. In noem dit laatste een pluralistische variant van het anarchisme, zoals die in de Provo-beweging naar voren kwam en zoals die later ook in Duitsland verbreiding vond. Daar, in Duitsland, is in de afgelopen jaren een situatie ontstaan, die het spreken van een subkultuur zeker rechtvaardigt. De beweging betitelt zichzelf graag als ,,alternatief". Zij heeft eigen massamedia en heeft aanzetten voor een eigen ekonomie ontwikkeld, zodat we zelfs in een zo ordelijk land als Duitsland van een „dual economy" kunnen spreken. Hun meest spektakulaire akties richten zich tegen de staat en de door het recht geregelde wereld. Wanneer zij zich daarbij op de traditie van het anarchisme beroepen betekent dat helemaal niet, dat er sprake is van waarden- of normnihilisme. Neen, waarden als spontaniteit worden hoog gehouden en gelijkheidsnormen liggen aan de hier beproefde vormen van samenleven ten grondslag. Hun maatschappij zonder recht is dus bepaald geen maatschappij zonder normen, maar is integendeel gebaseerd op konformiteit, zonder dat — althans idealiter — dwang van bovenaf wordt uitgeoefend. 91

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen