VU Magazine 1982 - pagina 284

^c^

een kunst is het communicatiesystemen te ontwikkeien, die de mogelijkheden van de mens verruimen om in zijn individuele behoeften te voorzien. Het in Zaltbommel aangelegde net is in eerste instantie slechts iets prijziger dan de meeste in ons land aangelegde kabelnetten (ongeveer 5 %), maar op den duur zijn de consumenten in het Gelderse stadje wellicht goedkoper uit omdat er geen „bestedingsdwang'' van behoeft uit te gaan op de aangeslotenen. Slechts voor wat besteld is, wordt dan betaald. Wie geen behoefte heeft aan dertig of meer tv-programma's, behoeft niet bevreesd te zijn dat dit hele enorme pakket bij hem wordt thuisbezorgd (met de rekening erbij), 'n Klein pakketje is ook te bestellen. Met de meeste andere netten in ons land is een dergelijke consumptievrijheid veel lastiger te realiseren. Onmogelijk is het niet, maar de technische aanpassingen zijn lastiger en duurder dan in het Bommelnet. Toch ziet het er naar uit dat men wel gedwongen zal zijn alle kabelnetten in ons land om te bouwen tot segmentatienetten of,,bestelnetten". Het risico zit er voor de kabelexploitanten in dat het publiek anders zijn kabelabonnement gaat opzeggen en weer een ouderwetse antenne op het dak gaat plaatsen omdat men het beu is financieel via de kabel te worden leeggemolken. In menige gemeente maakt men zich nu al lichtelijk nerveus bij de gedachte aan de gigantische stroppen, die dan komen opdoemen. Gemeenten die van plan zijn tot kabeiaanleg over te gaan, doen er dan ook verstandig aan eerst even in Zaltbommel hun licht op te steken alvorens miljoenen te investeren in de uitvoering van een op achterhaalde vooronderstellingen gebaseerd ontwerp.

Vooronderstellingen Welke zijn die achterhaalde vooronderstellingen? Enkele luiden als volgt: • Oe mensen willen méér omroepprogramma's. (Onderzoekingen wijzen niet in de richting dat ze ook meer willen betalen; zelfs niet voor uitbreiding zendtijd op de Nederlandse televisie). • Oe kabel is slechts te beschouwen als een bundeling van particuliere antennes (dit jarenlang door overheid en PTT gekoesterde standpunt is 30 oktober vorig jaar door de Hoge Raad ondermijnd; voortaan moeten auteursrechten worden betaald door via de kabel verspreide programma's). • Alles moet via de kabel doorgegeven worden wat een particulier eventueel ook met een eigen antenne zou kunnen ontvangen (het radio-aanbod is daarvoor nü al te groot, in de toekomst stellig ook het televisieaanbod). • Oe kabel is er alleen voor distributie van omroepprogramma's (dit jarenlang volgehouden overheids/PTT-standpunt frustreert de ontwikkeling van nieuwe media waaraan wellicht wél behoefte kan bestaan. De praktijk zal wel uitwijzen waar een ,,markt" voor is en waarvoor niet). De meeste kabelnetten in ons land zijn ontworpen vanuit deze snel ineenstortende vooronderstellingen en koortsachtig wordt nu dan ook al her en der gepiekerd hoe de netten technisch aan te passen aan de wens van de burger die zo weinig mogelijk zal willen kopen uit een zo groot mogelijk aanbod. In Den Haag leidt dat al tot de merkwaardige figuur, dat de kabelexploitant extra kosten gaat maken (door het plaatsen van sperfilters) teneinde tegen een lager kabeltarief slechts Nederland I en Nederland II te kunnen aanbieden. Nuttige hersengymnastiek levert 258

de vraag op aan wie de kosten van deze sperfilters in rekening moeten worden gebracht: de gebruikers of de niet-gebruikers. Het antwoord dient te luiden: sperfilters dienen te worden betaald door degenen bij wie ze niet zijn geplaatst. De controleur bij de bioscoop wordt betaald door het publiek in de zaal, niet door het volk dat hij heeft geweerd.

Cultuurpolitiek Het Bommelse net is van meetaf ontworpen vanuit de gedachte dat er geen bestedingsdwang mag optreden en ook dat er meer verkeerspatronen van informatie bestaan dan omroep en telefoon. Niet slechts voor technici is „Zaltbommel" interessant. Zeker zoveel aandacht verdient dit kabelnet vanuit cultuur-politiek oogpunt. „Ontwerpen van breedbandkabelnetten is mede vormgeven aan de samenleving van stral<s", is de opvatting van de geestelijke vader van het net in Zaltbommel, de Delftse hoogleraar prof. dr. ir. J. L. Bordewijk die ook een van de drijvende krachten was achter het colloquiem ,,Communicatiestad "85". Wat ogenschijnlijk slechts technische of financiële beslissingen lijken, zijn in wezen keuzes van cultuurpolitieke aard. Vandaar ook dat „Den Haag" zich uitermate behoedzaam toont in het toestaan van experimenten met kabelnetten. Te veel argeloze keuzes zaaien reeds schrik op het Binnenhof toen niet voorziene gevolgen duidelijk werden. Zaltbommel verkeert thans echter in de unieke positie niet alleen een toekomstgericht net te bezitten, maar daarmee ook vijf jaar te mogen experimenteren. Een uur voor zij aftrad als minister van CRM gaf mevrouw Gardeniers september '81 daarvoor nog gauw toestemming. Haar opvolger Van der Louw (inmidd ës ook al weer afgetreden) moet daarvoor weinig waardering hebben gehad, maar mits het een zuiver experiment blijft, wat in Zaltbommel gebeurt, behoeven er geen problemen te rijzen. Integendeel. Van alles wat er mis gaat in het oude vestingstadje aan de Waal kunnen de Haagse besluitvormers wellicht minstens zoveel leren als wat er goed gaat. Het is wijs om de ± 3.000 kabelabonnees in Zaltbommel als verkennersgroep vu-Magazine 11(1982) 7 en 8 juli-augustus

In het huis aan de Markt, geheel rechts werden de grondleggers van het Philipsconcern geboren. Karl Marx logeerde er eens tijdens delterstdagenin de tijd waarin hij „Das Kapitai" schreef

vooruitte Sturen in het,,informatietijdperk". Een uitstekende voorwaarde van ministerGardeniers was dat de experimenten wetenschappelijk moeten worden begeleid. De regeling daarvoor moet zelfs eerst door de minister worden goedgekeurd voor men mag beginnen. En bepaald is ook dat de minister het experiment voortijdig kan stopzetten a\s„gewiclitige redenen ter beoordeling van de minister" dat gewenst maken. Een al te dolle boel kan het dus nooit worden aan de voet van de Sint Maarten-toren. In september hoopt men met de eerste experimenten te starten. Uitvoerig is de bevolking in een serie artikelen in „De Toren" (weekblad voor de Bommelerwaard) en op een voorlichtingsdag op 30 april geïnformeerd over het kabelcommunicatieproject. De organisatoren toonden zich zeer tevreden over de belangstelling. Een kleine 1.000 Bommelaars kwam in het gereformeerde zalencentrum ,,Het Anker" kijken wat de bedoeling was. Overigens vergeleek menige bij het project betrokkene de houding van de bevolking met die van een kat in een boom. Prima proefpersonen dus, de Bommelaars. Ook qua samenstelling van de bevolking lijkt het oude stadje aan de Waal zeer geschikt voor 'n kabelexperiment. Bij de recente gemeenschapsverkiezingen volgde het keurig de landelijke trend. Overigens leidde dat niet tot wijzigingen in de gemeenteraad. De 4.308 stemmen (opkomstpercentage was 70) kozen opnieuw 6 PvdA-raadsleden, 4 CDA'ers (vroeger 2 KVP, 1 A-RP en 1 GHU), 2 VVD'ers en 1 D '66'er. De samenstelling van de raad geeft tevens een indicatie van de kerkelijke verscheidenheid in het marktplaatsje (dinsdagochtendmarkt sinds 1316, toen het plaatsje ook stadsrechten verwierf).

„ Wegwerpnet"?

Het kabelverhaal van Zaltbommel begint eind jaren zestig toen Robert Schmitz BV, een bedrijf dat o.a. centrale antenne-inrichtingen leverde, zich vanuit Dordrecht in Zaltbommel vestigde. Dat gebeurde in de jaren waarin de toenmalige minister van Verkeer en Waterstaat, Bakker, een besluit nam, waarvan vrijwel niemand — hijzelf waarschijnlijk ook niet — de draagwijdte leekte overzien. Een uitzonderingsbepaling in de Telegraaf- en Telefoonwet, bedoeld om met een simpele PTT-machtiging centrale antenne-inrichtingen mogelijk te maken voor flatgebouwen er groepjes van niet meer dan 100 woningen, were toepasbaar gemaakt voor hele gemeenten. Particu lieren en gemeenten zouden voortaan kabeltelevisienetten mogen aanleggen en exploiteren Met een verbluffende argeloosheid ging het parlement 10 juni '69 akkoord met dit idee, dat tot gevolg had dat zich in de jaren zeventig een lappendeken aan netconfiguraties en beheersvormen en tarieven over ons land heeft uitgespreid. Op 't ogenblik is 60 a 65 % van ons land reeds op de een of andere manier bekabeld, de meeste volgens het door PTT gepropageerde mini-sternetsysteem. Onderling verbonden zijn deze netten niet. De systemen verschillen zeer. Gaten, die in de omroepwet dreigen te vallen, werden met paniekbeslissingen weer gedicht. Radio- en tvpiraten begonnen op de netten in te breken. En de Hoge Raad maakte 30 oktober vorig jaar een eind aan de krampachtig volgehouden fictie dat de kabelnetten slechts moesten worden beschouwd als een bundeling van particuliere antennes. Met de wat wazige wijsheid dat technische ontwikkelingen niet tegen te houden zijn, kunnen politieke besluitvormers niet meer toe. Noodgedwongen moet nu wel een visie ontstaan waar we — uit cultuurpoliDe buiten de vroegere stadswallen en -grachten tiek oogpunt — eigenlijk heen willen met die kabelnet(gelukkig niet gedempt) gegroeide stadswijken van ten, zeker met het oog op het aanbrekende glasvezelna de oorlog verschillen qua aanblik niet van na die tijdperk. Met de dag wordt in ieder geval wel duidelijvan welke willekeurige stad in Nederland, maar het ker dat de decentralisatiebeslissing (het toespelen hart van het provincieplaatsje is zeer bekoorlijk. Wan- van de netten naar de gemeenten) een zeer kortzichneer er later reclamefilmpjes gemaakt moeten wor- tige is geweest. Opruimen van antennewouden leek den over wat misschien Zaltbommelse inventiviteit het voornaamste doel. In feite werd een geheel nieuw aan exportproducten oplevert op het gebied van medium tot ontwikkeling gebracht dat (net als de nieuwe elektronische media, dan biedt Zaltbommel telefoon) een centraal beheer vraagt. De Commissie-Swartouw stelde dit voorjaar in een aan de drukbevaren Waaleen uniek decor. Als Anton Philips, die in 1874 in een huis aan de Markt rapport: „De schaal waarop Nederland moet operegeboren werd, er was blijven hangen met z'n gloei- ren vraag om een eenduidig beleid opdat aan allen lampenfabriekje, was Zaltbommel misschien uitge- gelijksoortige diensten tegen gelijksoortige vergoegroeid tot de stad, die nu Eindhoven is geworden. Een dingen geboden worden". De thans alweer afgetrebronzen gevelplaat aan het huis, herinnert aan de Bommelaar, wiens naam thans over de hele wereld bekend is! ,,ln dit huis werden geboren de gebroeders Gerard Philips op 9-10-1858, Anton Philips op 14-3-1874, grondvesters van het Philips Concern te Eindhoven waar vierhonderdduizend mensen werkzaam zijn in meer dan zestig landen. Deze plaat is onthuld op de honderdste geboortedag van Anton Philips door een achterkleinzoon van gelijke naam. 14-3-1974." Nog mooier wordt het verhaal voor toeristen wanneer men wijzend op het Philipshuis erbij vermeld dat een revolutionair aangelegde Duitse neef er zo nu en dan kwam logeren. In de winter 1863-1864 noteerde de familie „Neef Karel is met een boek bezig". En op die mededeling berust de claim van de Bommelaars dat Karl Marx een deel van „Das Kapitai" geschreven heeft in het Philipshuis in Zaltbommel. De gedenkDe geestelijice vader van het Bommelnet, prof. Bordewijk (TH-Deltt) plaat aan de muur meldt dit niet. wordt geïnterviewd in „Het Anker" op de voorlichtingsdag van

Piiilips

transmedia op 30 april van dit jaar vu-Magazine 11 (1982)7 en 8 juli-augustus

259

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen