VU Magazine 1982 - pagina 165

(..) iedereen kan weten dat de Vrije Universiteit geen rassendiscriminatie i(ent (..) in de wereld wordt niet altijd begrepen dat het calvinisme ook daarin bijbels wil wezen, dat het rassendiscriminatie verwerpt." Vrijwel zonder uitzondering wordt het feit dat de promotie aan de VU plaatsvond als een opmerkelijke bijzonderheid gemeld. „Het pleit voor de sfeer van de Vrije Universiteit, waarvan dr. Roskam een discipel is, dat hij in zijn proefschrift gedachten heeft ontwikkeld gelijk hier vermeld." (Dr. E. van Raalte in de NRC) „Al met ai een belangrijke studie, waarvan, dunkt ons, speciale vermelding verdient, dat zij aan de Vrije Universiteit tot stand gekomen is." (De Rotterdammer) „Het is bijzonder verheugend dat dit proefschrift kon ontstaan aan de gereformeerde Vrije Universiteit, al betekent het niet dat deze universiteit nu een bloc progressief geworden is." (Vrij Nederland) „Deze dissertatie is verdedigd aan de VU. Dat betekent helemaal niet dat de VU zich met de inhoud van dit boek vereenzelvigt. Maar het betekent wel, dat „in de buurt" van de VU, die zoveel goodwill in Z.-Afrika heeft, het getij kentert." (A. Tromp-De Jong in In de Waagschaal) „Het zou teveel gezegd zijn dat de Vrije Universiteit achter de politiek van Verwoerd staat; feit is echter wel dat de verwerping van diens wetgeving en daden in haar kring niet ieders instemming heeft. De krachtige veroordeling in dr. Roskams proefschrift krijgt daardoor opvallend meer reliëf" (De Volkskrant) „Het proefschrift (..) is ook een felicitatie waard voor zijn promotor, de hoogleraar in het internationaal recht prof. Gesina van der Molen, en voor de Vrije Universiteit zelf, die de laatste tijd bij haar promoties blijk heeft gegeven niet meer de conservatieve instelling te zijn waarvoor men haar in het verleden wel eens moest aanzien." (Het Vrije Volk) Waarom trok het zoveel aandacht dat de promotie aan de VU plaatsvond? De Volkskrant meende „De gereformeerde geloofsleer heeft in Zuid-Afrika overheersende betekenis. Die zelfde leer is vaak aangegrepen om een rassenpolitiek te motiveren, die in feite rassendiscriminatie is." Geheel ongelijk had het blad niet. Zonder dat er stormen van verontwaardiging aan de VU opstaken konden er in het verleden stellingen worden verkondigd van de strekking dat de segregratiepolitiek 'n vrucht was

vu-Magazine 11(1982) 4 (april)

21 maart 1960: het bloedbad van Sharpville schokt de wereld

van het calvinisme... door voorstanders van déze politiek. Met name het onweersproken blijven van dit soort beweringen droeg bij tot een beeldvorming die resulteerde in koppen als aangehaald uit het Algemeen Dagblad. Han Lammere voegde aan zijn bericht in het Algemeen Dagblad het volgende commentaar toe: „Er is in het proefschrift van Roskam één ding, dat men zou kunnen betreuren. Dat is de afwezigheid van een kritische analyse van de ideële steun, die de Zuidafrikaanse rassendiscriminatie tot nu toe in de kringen van de Vrije Universiteit heeft gevonden. Veel van het materiaal, dat aan de theorieën van de politici van de Unie ten grondslag ligt, is vanuit Amsterdam aangedragen. Het zou een grote verdienste van het proefschrift zijn geweest als ook deze wortel van het kwaad duidelijk was beschreven." Uitgezocht is nooit in hoeverre deze indruk juist is. Een studie daarover is tot dusver niet opgezet, tot verdriet van o.a. menige buitenlandse onderzoeker, die de VU bezocht om er achter te komen hoe het nu eigenlijk zat met dat veelvuldige beroep in Zuidafrikaanse beschouwingen op vroegere VUhoogleraren. Kritiek tijdens de promotie kwam ook van bevriende zijde, nl. van ds. J. J. Buskes, met wie Karel Roskam na terugkeer uit Zuid-Afrika samenwerkte in een comité, dat als voorloper van de huidige anti-apartheidsbewegingen mag worden beschouwd: „Indien hij (Roskam) had laten zien, dat het apartheidsbeleid ook bijbels volstrekt onaanvaardbaar is, had hij de oppositie onder de Afrikanen, die steeds sterker wordt, steun gegeven. Dan zou zijn veroordeling van het apartheidsbeleid nog radicaler en principiëler zijn geweest." Prof. Gesina van der Molen zei bij de promotie het daarmee eens te zijn. Prof. mr. I. A. Diepenhorst — Roskams boek als een uitnemende dissertatie kwalificerend — verdedigde het goed recht van Roskam te schrijven over de zaak als zodanig.

Na 22 jaar terugblikkend op z'n studie geeft Roskam toe dat hij het nu anders zou doen, méér aandacht voor de rol van de kerken. Een extra stelling wil hij na 22 jaar ook nog kwijt: „Rasvooroordeel is een typisch blank verschijnsel. De blanken hadden iets nodig ter rechtvaardiging van de slavernij." In de nieuwe inleiding van het thans verschenen boekje „Zuid-Afrika, de toekomst begon gisteren" schrijft Roskam: „Wie de geschiedenis van Zuid-Afrika bekijkt, merkt dat er in wezen niet zo heel veel veranderd is sinds de komst van Jan van Riebeeck tot nu toe. De grondtrekken van de Zuidafrikaanse samenleving zijn in wezen hetzelfde gebleven: de blanken willen heerschappij over land en volk hebben en houden. De zwarten hebben zich daartegen altijd verzet, toen en nu. Ook al zijn de middelen, de methodes in bepaalde periodes verschillend. Sinds dit boek voor de eerste keer in 1961 uitkwam onder de titel „Alleen voor blanken" is dan ook in het doel van het verzet geen verandering gekomen. Er is in de afgelopen twintig jaar wel veel gebeurd, maar de historische grondtrekken zijn toch hetzelfde gebleven. Er wordt in verband met Sharpville of ook wel in verband met de scholierenopstand in Soweto van juni 1976 vaak gesproken van ,,een keerpunt" in de geschiedenis van Zuid-Afrika. En inderdaad, oppervlakkig gezien lijkt het alsof de ontwikkeling in Zuid-Afrika op die momenten een radikale ombuiging van de koers doormaakte. Maar daarvan is volgens mij juist geen sprake. Al ruim 300 jaar wordt in ZuidAfrika strijd gevoerd om de macht van de een en het recht van de ander. Die strijd is onveranderd dezelfde, alleen de strijdmiddelen worden anders." Op 't ogenblik is Karel Roskam bezig een toekomstroman over Zuid-Afrika te schrijven. „Dan is er daar een militaire junta aan de macht, die vanuit 'n geloof uitverkoren te zijn, met kernwapens dreigt." (BvK.) 151

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen