VU Magazine 1982 - pagina 228

probleemloos geweld gebruikten, nu ineens, als niet-blanke volkeren hun toevlucht tot geweld nemen, zich ervan bewust worden dat hun godsdienst geweld verbiedt. Ze ontwikkelen nu godsdienstige bezwaren. Een buitenstaander zou geneigd zijn om te konkluderen dat deze plotselinge veroordeling van geweld op godsdienstige gronden niet voortkomt uitzuiver godsdienstige beweegredenen alleen, maar dat de uiteindelijke overwegingen daarachter moeten liggen". Zuster Aquina vroeg zich af wie er uiteindelijk belang hebben bij deze overtuiging en daartoe de hulp van theologen inroepen. Het ondersteunen van geweld kan zedelijke plicht zijn, aldus zuster Aquina. ,,lk was blank, net zo blank als de onderdrukker. Ik wist dat als ik niets deed, ik de schuld van de blanken zodoende zou vergoelijken en aldus zelf schuldig worden. Het ondersteunen van de bevrijding van het Zimbabwaanse volk deed zich daarom aan mij voor als een zedelijke plicht. Net zo doet het zich aan mij voor dat jullie je in Nederland in een niet geheel onvergelijkbare stelling bevinden wegens jullie nauwe historische banden met ZuidAfrika. En hebben jullie kerken geen bijzondere betrekkingen met de kerken van dat land, waarvan vele kerkleiders het huidige geïstitutionaliseerde geweld steunen? Ik denk dat jullie besef dat je in zulke omstandigheden niet met een goed geweten kan blijven zwijgen, tot het organiseren van deze studiedag heeft geleid, omdat jullie je zedelijk gebonden voelen stelling te nemen". ZusterAquina prees de gereformeerde synode om haar besluit een oproep te doen tot een olieboycot en tot het nalaten van investeringen in Zuid-Afrika. Al meende professor Kuitert dat zijn verhaal niet geheel haaks stond op dat van zuster Aquina, toch ging hij uit van een andere benadering. Zijn vrees is dat geweld in onze wereld vanzelfsprekend is geworden. „Geweld is een kwaad, soms moeten wij het boze met het boze bestrijden, maar ook dan blijft het boze Uit Den Boze". Het christelijk geloof heeft volgens hem een \/redesc//e/isne verrichten en aldus moet de geweldsspiraal doorbroken worden. ,,Jarenlang hebben we, tégen de stroom van belangrijke theologen in, gewerkt — en dat doen we nog steeds — om de oorlog uit te bannen als een ongeschikt middel om politieke konflikten op te lossen, omdat geweld zo rampzalig geworden is en omdat er geen enkele grond is waarom we het

206

ZusterAquina

zouden gebruiken. En tegelijkertijd doorkruisen we dat radikale standpunt waarnaar je verlangt, met een nieuw element, het po//Y/e/fe geweld. Daaronder versta ik het beschadigen of vernietigen van mensen, ondernomen om veranderingen van politieke aard te bewerken of politieke geschillen op te lossen. Dit nieuwe ogenschijnlijk bevrijdende radikalisme is verwarrend. Op je jasje zitten twee buttons. Op de ene staat: ,,Kernwapens de wereld uit...", op de andere,,Steun het gewapend verzet in El Salvador". Soms voelt de drager iets van het paradoksale daarin, meestal niet, denk ik. De drager zegt dan: het gewapend verzet in El Salvador is iets heel anders. Maar is dat wel iets heel anders?" vroeg prof. Kuitert zich af. Hij wees de indeling in ,,soorten" geweld (onderdrukkend, bevrijdend, repressief) nadrukkelijk af. Het zijn geen soorten, maar fasen in een proces, en daarom kunnen die volgens hem niet gerechtvaardigd worden." Ook bevrijdend geweld is geweld. Een volk kan niet zonder bevrijdingsbeweging, met name het volk dat onder koloniale heerschappij zijn zelfrespekt verloren heeft, maar daarmee is niet gezegd dat het niet zonder geweld kan", aldus prof. Kuitert. Het doel van bevrijdingsbewegingen.

Calvijn zamelde geld in voor wapens

een maatschappij zonder racisme of overheersing, is niet onlosmakelijk verbonden met het middel geweld, zo hield hij zijn gehoor voor. ,,Het middel volgt niet uit het doel zelf en kan er zelfs zeer haaks op staan. Geweld als antwoord op geweld brengt je terug in een oerwoud waar je nu juist uit wilt geraken. Je draait in een kring rond. Geweld heeft dan het eerste en het laatste woord. Het wordt een automatisme, verdoezelt dat je er wel degelijk voor kiest. ,,Geweld lokt geweld uit", zegt men dan. Dat is niet waar. Het hoeft niet. „Geweld roept geweld op". Het kan ook anders. „De ander doet het ook". Ja, moet jij dan nu ook? „ D e wereld is er al vol van". Moet jij hem nog voller maken? Mensen hoeven geweld niet met geweld te beantwoorden. Je kunt bij voorbeeld ook lijden", vond professor Kuitert, die aan het slot van zijn betoog nog eens duidelijk onderstreepte dat ,,geweld ongeoorloofd en dus ook onchristelijk is". Het christendom is er volgens hem om het geweld in te dammen. Het alternatief voor geweld is het vrije woord, zo betoogde Kuitert, naast drukmiddelen als stakingen, boycots en desinvesteringen. ,,Het vrije woord heeft de hoogste en ook gevaarlijkste plaats. Jezus zat niet op de tramrails maar hij nam het woord, al werd hij dan ook als een duif van het dak weggeschoten". In één van de daaropvolgende diskussiegroepjes bevond zich ds. Hofland, voorzitter van de Gereformeerde Synode. Hij schetste het verloop van de totstandkoming van het synodebesluit om tot olieboycot van en desinvestering in Zuid-Afrika te roepen: ,,Er waren 10 deputaten, die belast waren met de overwegingen rond PCR, desinvesteringen en alle vragen daaromheen. Die waren het vergaand met elkaar eens toen ze de geschiedenis en de wortels van de apartheid beschreven. Toen het aankwam op konkrete stappen vielen ze wat uit elkaar. De hoofdtegenstelling was: de kerk moet niets doen, kan slechts haar dankbaarheid betuigen als de Nederlandse regering besluit tot een olieboycot, de kerk kan niet zelf daartoe oproepen. Anderen zeiden: nee, we moeten ook zélf stappen ondernemen. Drie deputaten waren voor het eerste, zeven voor het tweede standpunt. Als u precies wilt weten waar ik stond, ik stond aan de kant van de zeven. De kerk moet méér doen dan alleen de regering ondersteunen. Bij de te nemen maatregelen werd onderscheid gemaakt tussen druk- en strafmiddelen. Een strafmiddel is bij voorbeeld

vu-Magazine 11(1982) 6 (juni)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen