VU Magazine 1982 - pagina 431

Frank R. Boddendijk

Januari in augustus

Ruimschoots voor dat drie jaar geleden een congres van vakgenoten te Moskou zou plaats vinden ontving ik van Amerikaanse collega's een schriftelijke oproep Moskou links te laten liggen en mij paraat te houden voor een alternatief congres dat in Parijs belegd zou worden. Van een vrije uitwisseling van ideeën en personen, zoals zo mooi beschreven in de accoorden van Helsinki, zou immers in de dictatoriaal geregeerde Sovjet Unie geen sprake kunnen zijn. En bovendien zou een naar de pijpen van de gastheren dansend congres alleen maar de politieke leiding van het land in de kaart spelen, en dat aan de vooravond van de Olympische Spelen. Nu stond ik niet bij voorbaat afwijzend tegenover deze redenering; wetenschap gedijt slecht in een klimaat waar vrijheid van meningsuiting vertroebeld wordt door overheersende ideologieën en wettelijke beperkingen. Toch had ik voor mezelf twee nuchtere argumenten verzonnen om toch naar Moskou te gaan. In de eerste plaats kent onze wereld helaas veel meer dictaturen dan demokratieën, terwijl ook in talloze demokratieën schendingen van mensenrechten voorkomen en de vrijheid van meningsvorming in de praktijk beperkt wordt door het feit dat de zo gewenste pluriformiteit in de media bedreigd wordt door de zakelijke belangen van de eigenaars. Kortom, waar zou je met goed fatsoen vandaag de dag nog een wereldcongres van vakgenoten kunnen organiseren? In Nederland misschien? Maar ook bij ons

vu-Magazine 11(1982) 11 november 1982

is de theorie mooier dan de praktijk, volgens de VNcommissie voor de mensenrechten en Amnesty International. Luxemburg dan? Mijn tweede bezwaar gold de consequentie van een eventuele boycott voor mijn collega's in Oost-Europa. Het alternatieve congres zou voor hen onbereikbaar zijn, terwijl het doorgaan van het Moskouse congres hen een mogelijkheid zou bieden om mondelinge en schriftelijke informatie uit te wisselen met de afgezanten van de zogenaamde vrije wereld. Ik ben dus naar Moskou gegaan, en omdat dit mijn derde bezoek aan Moskou was speelde een derde nuchter argument, het toeristische, nauwelijks een rol. Nauwelijks, want het is toch wel leuk om voor een weekje de Boelélaan in te wisselen voor het Rode Plein en de VU voor de Swerdlov Universiteit. En het congres beviel me prima; niet zozeer vanwege Breznjevs telegrafische boodschap aan de congresgangers waarin hij de oude koe van de vreedzame coëxistentie weer eens van stal haalde. Wél vanwege de contacten die ik gedurende het congres in de diverse wandelgangen met inwoners van de Sovjet Unie wist te leggen — en natuurlijk ook met andere wereldburgers. En dat het hier om louter KGB-agenten zou gaan betwijfel ik; zelf werk ik immers ook niet voor de BVD? In de loop van het congresgebeuren vernam ik dat het volgende wereldcongres in Brazilië zou plaats vinden, dankzij een monsterverbond van Zuidamerikaanse en Oosteuropese collega's.

tussen rechtse en linkse dictaturen. De steun van de Zuidamerikanen was nodig om voor 1979 Moskou als congresplaats aangewezen te krijgen, in ruil waarvoor de Oosteuropeanen de kandidatuur van Rio de Janeiro voor 1982 ondersteunden. Wat mij in de periode van congresvoorbereiding verbaasde was dat geen enkele collega ditmaal de noodzaak gevoelde om op te roepen tot een boycott in verband met het feit dat het politiek stelsel van Brazilië op zijn zachtst gezegd een ,,verlichte militaire dictatuur" is. Bij aankomst in Rio kon ik mij niet aan de indruk onttrekken dat de militaire leiders politieke munt uit dit congres wilden slaan. De media besteedden voor én tijdens het congres uitgebreid aandacht aan het hele gebeuren, vanuit het perspectiefvan de eigen ontluikende demokratie waaraan d.m.v. vrije verkiezingen in november a.s. inhoud gegeven zou worden. Na 18 jaar militaire dictatuur met de daarbij behorende golven van arrestaties, verdwijningen en martelingen van politieke gevangenen was er nu eindelijk sprake van een Braziliaanse lente. Een zaak die politicologen al dan niet in congresverband nadenkend over het centrale congresthema ,,naar een nieuwe maatschappelijke ordening in de jaren 80" uiteraard moest aanspreken. Brazilië zou in Latijns-Amerika zelfs het voortouw van de ontwikkeling naar die nieuwe maatschappelijke ordeningen kunnen nemen. Want, zoals de Braziliaanse president tijdens de openingsceremonie van het congres stelde, de optimale

ontplooiing van een volk kan slechts tot stand komen in een samenleving waarin de demokratie serieus genomen wordt. Luid applaus natuurlijk. En wie zou nu nog durven twijfelen aan de oprechte bedoelingen van de politieke leiders. Ik ben bij een aantal Braziliaanse collega's te rade gegaan. En het eerste dat mij opviel was dat ze inderdaad optimistisch waren, ondanks het feit dat velen van hen of gevangen gezeten hadden of jaren in het buitenland hadden moeten doorbrengen. Volgens hen was er inderdaad enig uitzicht op een ontwikkeling in de richting van een demokratie, mits bij de komende verkiezingen de huidige leiders als overwinnaars uit de strijd zouden komen en hun beleid met een demokratisch vernisje konden voortzetten. Gegeven het feit dat de oppositie dankzij de verkregen vrijheid van organisatie verdeeld was, kiezers zich moesten laten registeren wat betekende dat ze in ieder geval moesten kunnen lezen, terwijl een geldige stem slechts uitgebracht kan worden door mensen die foutloos zes namen van kandidaten kunnen schrijven, kan inderdaad gesteld worden dat de huidige leiders nauwelijks kunnen verliezen. Maar omdat een verkiezingswinst van lijnks niet geheel ondenkbeeldig is, hebben diverse collega's, politici en vakbondsleiders hun koffers al gepakt. Want welke militaire dictatuur, al dan niet met een vernislaagje demokratie, kan een echte volksheerschappij accepteren? Als het ,,vrije westen" de komende winter mogelijke Braziliaanse vluchtelingen in de kou laat staan heeft het Rio-congres in ieder geval voor de autoriteiten z'n nut gehad. En nog jaren daarna zullen wetenschappers' zich buigen over de nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen in de jaren 80. Tot er een nieuwe decade aanbreekt.

393

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen