VU Magazine 1982 - pagina 363

•H

hyperstore aan de eigen omzet kunnen ondervinden. Het autoverkeer op de aanvoerwegen wordt merkbaar intensiever. En daarmee komt ook het milieu-aspect om de hoek kijken: „horizonvervuiling" en het feit, dat weer een stukje natuur zal moeten wijken voor wegen, maakt protesten vanuit het,.groene front" waarschijnlijk. Samen met die van de bedreigde, lokale middenstand vormen zij het hoofdbestanddeel van de weerstand tegen dergelijke vestigingen, zoals die in bezwaarschriften naar de beslissingsbevoegde gemeente wordt verwoord.

de gemeente, dan de grotere centrumgemeenten (zoals Nijmegen). Kleinere gemeenten hebben bovendien minder macht: een kleiner bestuurlijk apparaat en een geringere capaciteit maken de ,,bestuurskracht" geringer. Met die twee argumenten in de hand verklaren Schat en Groenendijk dan ook, waarom in Nijmegen geen, in Muiden wel een Maxis aan de landelijke horizon verrees. In beide gevallen werden bedenkingen geuit en protesten gehoord tegen de voorgenomen vestigingen, met dit verschil, dat in Muiden de tegenwerpingen vooral van buiten de gemeente kwamen, terwijl de vestiging van een Maxis in Nijmegen voornamelijk binnen de gemeente zelf werd gevreesd. De kleine gemeente Muiden bleek niet sterk geneigd het oor te lenen aan de protesten van buitenaf (,,De buurgemeenten houden met ons ook geen rekening", aldus de burgemeester). Bovendien waren de gemeentelijke doeleinden voor het beperkte, eigen winkelbestand er nauwelijks uitgekristaliseerd, dit in tegenstelling tot de situatie in Nijmegen. Daar vervult het winkelbestand van oudsher een functie voor de wijde omtrek en het gemeentelijk beleid is er op dit punt ook meer doordacht en uitgewerkt dan in Muiden. Tegengewicht tegen de aandrang tot vestiging door het Bijenkorf-concern bleek in Nijmegen ook gemakkelijker realiseerbaar dan in Muiden: een grotere gemeente met een sterker en professioneler bezet college van burgemeester en wethouders en een dito gemeenteraad en ambtenarenapparaat, levert nu eenmaal meer slagvaardigheid en een sterkere machtsbasis, dan een relatief kleine gemeente waar het besturen niet zelden door amateurs en in vrije tijd geschiedt. Ook in ander opzicht, bij voorbeeld met betrekking tot de informatieverwerving en -voorziening, bleek het grotere Nijmegen beter dan het kleine Muiden toegerust om de druk van het grootwinkelbedrijf te weerstaan en de

Pro of contra Volgens de auteurs van het boekje hangt het min of meer van de grootte van de betreffende gemeente af aan welke kant de weegschaal doorslaat en of de beslissing pro of contra weidewinkel uitvalt. En dat om twee redenen. Kleinere, of randgemeenten (zoals Muiden) zullen in hun afweging minder rekening houden met de gevolgen voor de ruimere omgeving, buiten

Hogere overheden met de neuzen op de noodzaak van bovenlokale bezinning

waarbij de zelfstandigheid van de lagere overheid (zoals een gemeente is) ten opzichte van hogere (provincie of rijk) in veel gevallen is gewaarborgd. Het vaststellen en uitvoeren van een bestemmingsplan — hoeksteen voor de ruimtelijke ordening — zijn taken waartoe de gemeente, als lagere overheid, in eerste instantie een min of meer zelfstandige bevoegdheid bezit. En de opvattingen die gemeenten op het terrein van de ruimtelijke ordening erop nahouden, lopen van plaats tot plaats sterk uiteen. Vandaar de verschillen in houding ten opzichte van de weidewinkels en vandaar de neiging van Schat en Groenendijk om, ter verklaring van die verschillen, te rade te gaan bij de manier waarop de politieke besluitvorming over de vestiging van hyperstores, in dit geval in Muiden en Nijmegen, heeft plaatsgevonden. Het vestigen van een weidewinkel heeft ingrijpende en vooral vérstrekkende gevolgen voor de directe en wijdere omgeving. Een aantal daarvan is voorspelbaar, sommige zijn onvoorzien. Zo zal de kleinschalige middenstand in de aanpalende gemeente en omliggende plaatsen de zuigkracht van de

De ontwikkeling van superstore naar hyperstore

vu-Magazine 11 (1982) 10 oktober

eigen plannen op het gebied van wonen, werken en winkelen niet te laten doorkruisen door op schaalvergroting beluste grootgrutters. Bovenlokale bezinning Het is duidelijk dat een dergelijk verschil in mogelijkheden van gemeenten om nieuwe ontwikkelingen te voorzien en te sturen, en om ongewenste vormen daarvan het hoofd te bieden, tot ongewenste situaties kan leiden. Het aanhollen achter voldongen feiten is er één van. Bovendien geldt — zoals in Muiden het geval was — dat de gevolgen van, en daarmee de beslissing over de Maxis-

Beslissing pro of contra is afhankelijk van de grootte van de gemeente vestiging verder reikten dan de gemeente Muiden alleen. De Muidense kwestie heeft voor de onderzoekers in ieder geval aangetoond, dat provincie en rijk de verantwoordelijkheid niet hebben durven nemen voor iets dat wel degelijk ook op hun bord had moeten liggen. Men bleek,,verrast". Het heeft — misschien wat laat — de provinciale overheid en de ministeries van Economische Zaken en van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening met de neuzen gedrukt op de noodzaak van een ,,bovenlokale" bezinning op het verschijnsel weidewinkel en op de consequenties daarvan voor de verdeling van macht en ruimte. Het Bijenkorf-concern heeft de bui al zien hangen van een veranderend en ongemakkelijker wordend overheidsbeleid op dit punt en concentreert zich sinds 1978 op een nieuwe ,,Trefcenter-formule": een winkeltype, verwant met de weidewinkel en nog steeds voornamelijk gericht op de automobilist, maar dan opgenomen in winkelcentra binnen de bebouwde kom. Al met al is voor de onderzoekers deze ,,case-study" een teken, dat politieke overheden met moed, beleid en een behoorlijke dosis oplettendheid het algemeen belang toch nog kunnen laten zegevieren. Maar voor de kleine middenstander op de hoek zal dat wel niet veel uitmaken. (GJP)

329

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen