VU Magazine 1984 - pagina 363

held van degene die suicide pleegt: hij of zij wordt ,,gestuurd" door krachten waarover geen zeggenschap meer mogelijk is. Ergo: iemand die een poging onderneemt zichzelf te doden is in feite ziek, ontoerekeningsvatbaar. :

Zinnige daad Hiermee stuiten we op de fundamentele kritiek die Kuitert in petto heeft voor beide soorten theorieën: ze leggen de verklaring van en de verantwoordelijkheid voor de daad buiten bereik van de enkeling die een dergelijke stap doet of ernstig overweegt. Maatschappelijke uitzichtloosheid, sociale desintegratie, biochemische stoornissen of een negatief zelfbeeld, het zoeken van de oorzaak in dergelijke factoren betekent dat het betrokken individu als een onmondig wezen gezien wordt, dat slechts automatisch en zonder eigen wil reageert op lichamelijke, psychische of maatschappelijke impulsen. De meeste aansluiting op zijn eigen gedachten vindt Kuitert daarom in de sociaal-psychologische verklaring van suïcidaal gedrag, omdat daarin ruimte wordt gelaten voor de intentie, de bedoeling van de betrokkene. Suïcide is dan een sterk persoonlijk getinte reactie op een concrete situatie, aldus Kuitert. ,,Nietgedrag, dat bepaald is door externe factoren, ook al spelen deze in de verklaring van het gedrag een noodzakelijke rol; ook niet gedrag dat gedetermineerd is door psychische ontwikkelingen waartegenover de betrokkene machteloos staat, ook al ontwikkelt hij onmacht tegenover een bepaalde situatie. Maar gedrag wat uitgelegd kan worden als een — in de visie van de suïcidant —zinnige daad."

Behalve in het geval waarin sprake is van een aparte geestesziekte beziet Kuitert de ,,suïcidant" als een weldenkend mens die, in het bezit van zijn of haar volle verstand, een daad overweegt of verricht die het einde van het eigen leven betekent. Kuitert maakt daarmee letterlijk het probleem bespreekbaar getuige ook zijn opmerking dat niet de vraag ,,waarom doet hij het?" terzake doet, maar ,.waarom doe jij het?" Hij poogt daarmee, met andere woorden, een gesprek mogelijk te maken tussen de suïcidant en de omstanders, maar dan wel onder het beding dat de laatsten hun vooroordelen inzake suïcide eerst laten varen. In feite ligt in Kuiterts visie op de suïcide dus al een gigantische omwenteling besloten ten opzichte van de traditionele kijk, van ,,leken" én deskundigen, op het fenomeen ,,zelfmoord". Het is daarom interessant om, verderop in dit artikel, zijn gedachtengang te volgen die noodzakelijk in deze gewijzigde,,,positievere" optiek uitmondt. ,,lk ben moe. Zowel psychisch als fysiek ben ik levensmoe. Ik ben niet meer opgewassen tegen mijn kwaal MS. Familie en vrienden zijn mij behulpzaam, maar juist zelf niets meer kunnen doen is een kwelling. Niet meer kunnen lopen, het moeten vragen als je naar bed wilt, of naarde wc gaan. Langzamerhand voel je dat de ziekte verder woekert. Er is maar één uitkomsten dat is de dood. Ik heb er met mensen over gesproken en zelf de beslissing genomen. De rest van mijn leven in een rolstoel zitten kan ik niet verwerken. Vandaag, 17 juli 1980, of morgen moeteen hele fijne dag worden. Een dag dat er een oplossing zal komen, dat ik de MS niet meer voelen zal. Voor mij alleen een fijne dag. Voor mijn liefste vriendin en familie en vrienden een moeilijke dag. Het besluit heb ik zeer wel overwogen. Velen zijn het met mij eens, enkelen vinden het te snel, maar eens moest hettoch gebeuren. Vreemd gevoel dat ik nu alleen nog als blijf bestaan, hopelijk zonder rolstoel. Ik alleen ben blij, ook vreemd."

herinnering

(Laatste aantekeningen van een 50-jarige vrouw die aan multiple sclerose leed, geschreven kort voor haar suïcide. Geciteerd door Diekstra in ,,Over suïcide".)

Eufemismen ,,Zelfmoord is en blijft een met tal van angsten en vooroordelen omweven taboe, hoezeer ook in schijn 'de mentaliteit' terzake bezig zou zijn te veranderen en het 'de trend' van het ogenblik is, te willen proberen het verschijnsel anders voor te stellen dan het al eeuwenlang is." Woorden van Jeroen Brouwers uit zijn vjerk,,De laatste deur", waarin hij het leven en de dood beschrijft van Nederlandstalige literatoren die allen gemeen hebben dat zij zichzelf het leven benamen. Het succes van zijn boek vormt in feite al een weerspreking van zijn stelling: die mentaliteit — zo veel is duidelijk —verandert juist wel. Brouwers wil er geen doekjes om winden, getuige ook zijn terminologie. Hoewel hij de algemene opvatting deelt dat in het woord ,,zelfmoord" de afwijzende

297

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen