VU Magazine 1984 - pagina 372

Roelf Haan

Vaticaanse politiek

Toen ik onlangs de roomskatholieke kerk in LatijnsAmerika, in een stuk dat ik samen met enkele katholieke collega's moest schrijven, bij zijn naam noemde (namelijk ,,Rooms"-katholiek), protesteerden zij heftig: de kerk in kwestie heette ,,katholiek". Uiteraard schrapte ik haastig het woord ,,rooms"; het is een lofwaardig streven mensen en instituten te benoemen nietnaarwatzijzijn, maar naar wat zij pretenderente zijn of ookeigenlijkzouden moeten zijn. Wie zou niet wensen dat de katholieke kerk werkelijk katholiek was? En wie zou haar daarop niet willen aanspreken? Helaas zijn de recente ontwikkelingen in de katholieke kerk meer rooms dan katholiek. Katholiek betekent: universeel, algemeen, alle gelovigen omvattend, oecumenisch. Het,,primaat" van Rome zou, vanuit de katholiciteit geredeneerd, een dienend en pastoraal karakter moeten hebben. Een van de boeiendste aspecten van de roomskatholieke kerk is gelegen in hetfeitdatzij een wereldkerk is. Zij vertegenwoordigt een ruimtewaarbinnen Noord en Zuid, rijk en arm elkaar ontmoeten — of zouden moeten kunnen ontmoeten — op voet van gelijkheid. Als dat werkelijk zou gebeuren, dan zou er sprake zijn van een grote, zo niet overwegende invloed van de kerken van de derdewereld. Alleen al in Latijns-Amerika woont ongeveerde helftvan alle katholieken die er zijn. Als de roomse kerk werkelijk katholiek was, zou er bovendien sprake zijn van een nog

306

veel interessantere beweging: een regelrechte kerkhervorming. In de derdewereld is sprake van een bloeiende spiritualiteit en van een vruchtbare theologie. Het is gebruikelijk de vernieuwingsbeweging in Latijns-Amerika die van de bevrijdingstheologie te noemen, hoewel de bevrijdingstheologen zelf bescheidener denken. Hetgaatniet om hen, maar om hetgelovigevolk. Watdedoorsneekrantelezer er bij ons van weet is niet veel meer dan dat die,,marxistisch" zou zijn en dat de paus ertegen is. Hoe langer hoe meer staat de informatie over de Derdewereld in het teken van wat daar in Europa en Noord-Amerika door kerkelijke en politieke machthebbers van wordt gevonden, en nietvanwaterwerkelijk aan de orde is. Welnu, Rome is tegen de bevrijdingstheologie, en dit enkele feit bepaalt in belangrijke mate het beeld dat wij van haar hebben, en nietalleen wij, maar ook de krantelezers in Latijns-Amerika zelf. Toen ikonlangseen maand in Peru was, brachten de kranten daar uitgebreid het nieuws van de pauselijke afkeuring van de latijnsamerikaanse theologie. Onlangs publiceerde het regeringspropagandistische maandblad Oiga op tendentieuze wijze een gedeelte uit een stuk dat de voorzitter van de romeinse congregatie voordedoctrine van het geloof, kardinaal Ratzinger, ,,privé" had geschreven tegen de bevrijdingstheologie; een van de psychologische voorzetten voor de

op handen zijnde officiële roomse veroordeling (waartegen de Braziliaanse bisschoppen hun stem inmiddels hebben verheven). Dat roomse (bedoeld is Romeinse) offensief tegen de bevrijdingstheologie loopt parallel metde politiek van de militaire dictaturen in dat continent (die door de officiële kerk als een noodzakelijk kwaad worden beschouwd ter voorkoming van een nog groter kwaad: dat van het ,,communisme")en metde politiekvan Reagan, wiens raadslieden reeds in 1980 de aanval proclameerden tegen latijnsamerikaanse kerkvernieuwing. Hetwordt gesteund door veel geld van Duitse conservatief-roomskatholieke hulporganisaties en uit Noordamerikaanse particuliere bronnen. En bovenal dooreen direct gebruik van het romeinse machtsmiddel bij uitstek: de bisschopsbenoemingen. Bij deze laatste spelen de pauselijke ambassadeurs — de nuntii — een zeer belangrijke rol. Hoewel zij een politieke functie hebben: zij zijn diplomatiek vertegenwoordiger van de staat genaamd Vaticaanstad, beïnvloeden zij als Romeins ambtenaar juist sterk het intern-kerkelijke leven in de landen waar zij zijn geaccrediteerd. In een land als Peru betekent dit dat er de laatste jaren systematisch conservatieve en extreem-conservatieve bisschoppen worden benoemd. Het bezoek dat de paus deze maand aan dit land zal brengen, zal eveneens een onderdeel zijn van de Romeinse beïnvloeding

van de intern-kerkelijke situatie. Le Monde Diplomatiqueyau juni jl. wijdt ruim vier gehele pagina's — uitstekend geschreven en gedocumenteerd — aan de bevrijdingstheologie en het,,,grote offensief van het Vaticaan" daartegen, ingegeven door de vrees voor een marxistische besmetting. In feite gaat het echter om klassiektheologische vragen en om de relatie daarvan met de concrete economische en politieke wereldsituatie anno 1984. De hoofdvraag betreft niets anders dan het roomskatholieke kerkbegrip: is de kerk een instituut ,,gebouwd op de bisschop" zoals de paus wil, of is de bisschop een werkelijke herder van een gemeenschapvan gelovigen? De zorg van de Peruaanse pater met wie ik lange gesprekken voerde over de kerkelijke en economische situatie, betrof dan ook het belang van de kerk zelf: hoe kan de romeinse hiërarchie zo blind zijn voor de geestelijke vernieuwing binnen haar eigen kerkdatzijdie frustreert, veroordeelt en met pure machtsmiddelen bestrijdt? De vraag is een zuiver kerkelijke. En in Peru, in Nicaragua en in Nederland kan men talloze jongeren tegenkomen — in de protestantse en in de roomskatholieke wereld — die via het levendige en levende optreden van deze nieuwe kerk eenvoudig de weg terugvonden naar het geloof, waarom het ook de paus zou moeten gaan.

vu-Magazine 13 (1984) 8 september 1984

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen