VU Magazine 1984 - pagina 235

Frank R. Boddendijk

Vooruitgang

In Genesis staat geschreven dat de mens namen gaf aan al het vee, aan het gevogelte des hemels en aan al het gedierte des velds. En zoals de mens elk levend wezen zou noemen, zo zou het heten. Dat was een mooie zaak, elke naam had een eigen betekenis; elk mens, dier of ding had een eigen naam, een naam die ergens voor stond. Toen de wereld wat ingewikkelder werd leverde dat natuurlijk moeilijkheden op. Naast eigennamen voor concrete personen, dieren en dingen ging men verzamelnamen voor groepen van personen, dieren en dingen gebruiken. Bijvoorbeeld ,,de familie Jansen" om de zoon van Jan en diens nageslacht aan te duiden, en „ r i vier" voor al die wateren die langzaam of snel ons voorbij stromen en geen einde lijken te vinden. De wegen die we ontwierpen om ons te kunnen verplaatsen noemden we in eerste instantie naarzaken die een betekenis hadden voor de gebruikers. De,,Schoolstraat" voerde naar de school, de,, Kerkstraat" naarde kerken de,,Dorpstraat" naarde burgemeester. De ,,Leidsestraat" voerde ons richting Leiden en halverwege heette die straat opeens,.Amsterdamsestraatweg" zodat Leidenaren wisten dat ze op de goede weg zaten. Maar de vooruitgang hield niet op ergens aan het begin van de vorige eeuw. Dankzij Napoleon hebben de meeste Nederlanders nu achternamen of familienamen die op geen enkele wijze een verwijzing bevatten naarde eigennamen dan wel beroe-

vu-Magazine 13 (1984) 5 mei 1984

pen van de voorouders. Dank zij de verstedelijking geven de meeste straatnamen geen enkele indicatie meer van het stadsdeel waar je bent of de richting die je moet uitgaan om bij voorbeeld weer in Leiden uit te komen. In vele nieuwbouwwijken zijn de straten — bijvoorkeur ,,...hof" of ,,...bloem" genoemd — doodlopend of van een culc/e-sac-achtige structuur zodat je na vele bochten uiteindelijk weer bij het vertrekpunt terug bent. Wat dat betreft hebben de autoriteiten in andere landen de tekenen der vooruitgang beter begrepen. Zo lopen in Bogota alle straten van oost naar west en de lanen van noord naar zuid en beide zijn genummerd van 1 toten met zoveel. Het enige datje moet doen om je weg te vinden is op de eerste hoek te kijken welk straatnummer en welk laannummer aangegeven wordt en dan kun je met behulp van deze coördinaten bepalen hoe je moet lopen of rijden om op de gewenste, plek te komen. Kortom, vooruitgang kan omschreven worden als het proces waarbij eigennamen vervangen worden door soortnamen, en deze vervolgens plaats maken voor nummers. En eigenlijk is deze constatering niet meer dan een open deur. Want wie heeft niet een giro- en/of banknummer, een nummer in rijbewijs en paspoort, sleutels met nummers, een auto met kenteken en een motorblok met nummer. De produkten die wij in de winkels kopen hebben een nummer dat doorde caissière wordt ingetypt opdat

de dagprijs van het door ons gewenste artikel op de kassabon komt te staan. We betalen met cheques die een nummer hebben, en wel een nummer met zoveel cijfers dat ik er in de regel niet toe kom om bij te houden waar ik welke cheque voor welk bedrag heb uitgeschreven, er op vertrouwend dat het centrale administratiekantoor de juiste chequenummers met het juiste bedrag van de juiste rekeningnummers afschrijft. Ook vanuit een ander perspectiefzouden nummers ons de mogelijkheid kunnen bieden te delen in de geneugten der vooruitgang. Al worden we soms op ons nummer gezet, vaker lijken we ons achter een nummer te kunnen verschuilen door middel van brieven onder nummer, postbusnummer zoveel en dergelijke. De anonimiteit die ons door nummers wordt geboden verschaft de winnaars van de loterij hun privacy. Nummers passen ook beter bij onze reeds ten dele gecomputeriseerde samenleving dan namen. Zo moetje een lang nummer intypen bij een terminal om verbinding met ons computercentrum te krijgen dat overigens een naam draagt die ergens anders voor staat dan menigeen denkt: SARA, ofwel Stichting Academisch Rekencentrum Amsterdam. Voor anderen is het moeilijk achterjouw nummer te komen dus kunnen ze niet in louw tijdbudget, dat gekoppeld is aan jouw nummer, inbreken. Wel heb ik onlangs gemerkt dat een andere inbraak wél mogelijk is. Bepaalde data-

bestanden dien je te bewaren ondereen , , / d " ( = identification). Nu gebruiken vele mensen hun eigen voornaam als,,/c/", met het gevolg dat als ik ,,/d = fran/f" intyp, ik een overzicht van mijn eigen bestanden, maar ook die van anderen die dezelfde originele ,,/'d" hanteren, kan oproepen, kan inspecteren — en in de regel zo ook nummers van anderen te weten kom waarmee ik vervolgens,,gratis" kan rekenen — en desnoods kan manipuleren. Namen zouden dus eigenlijk taboe moeten zijn; ze zijn voor kwaadwilligen makkelijk te achterhalen. Nu zijn nummers natuurlijk niet alleen voor makkelijk voor mensen die ze toegewezen krijgen; als onderdeel van de vooruitgang zijn ze bovenal makkelijk voor degenen die ze ons toewijzen. Dank zij al die nummertjes op de kassabonnen kan de baas via een simpele computeruitdraai precies nagaan gedurende welke periode van de dag de hoogste omzet wordt behaald en dus ook wanneer het stil is. Part-timers behoeven nu alleen nog voor de piekuren ingehuurd te worden. En voor het gemotoriseerd VU-personeel dat gebruik wil én mag maken van het VU-parkeerterrein is via de parkeerpas die toegang biedt tot dat terrein, in principe een verkapte prikklok ingevoerd. Het nummer van het pasje is aan je naam (of personeelsnummer?) gekoppeld. Bij aankomst en vertrek wordt dit nummer in de computer opgeslagen en kan bovendien de aankomst- en de vertrektijd geregistreerd worden. Een maandelijkse computeruitdraai kan op deze manier hoofden van dienst een aardig beeld verschaffen omtrent de aanwezigheid van hun ondergeschikte pasjesgebruikers op de werkplek. Hoe hoger nummer één geraakt op de berg der vooruitgang, des te dieper het dal waarin de naamlozen uit het peloton kunnen vallen.

193

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen