VU Magazine 1984 - pagina 465

in hun extreme vorm al lang verdwenen, en ook het vastleggen aan kettingen is gelukkig verleden tijd. In een herdenkingsboek naar aanleiding van het vijfenzeventigjarige bestaan van Dennenoord (in 1970), schrijft Sipke van der Land over behandelmethoden in die eerstejaren: "Daar waren bij voorbeeld de 'natte inwikkelingen', een ingewikkelde behandeling. De ontembare patiënt werd getemd door hem van top tot teen in te wikkelen met kletsnatte lakens. Daar kwamen minstens drie of vier man aan te pas en tweeëntwintig meter laken. Tot besluit werden er twee wollen dekens omheen gespeld. Na een broeiproces van twee uur was de patiënt voor minstens een week volkomen gekalmeerd." Tot voor enkele tientallen jaren geleden was ook de elektroshock een veelgebruikt middel. Een ex-patiënte van Wolfheze vertelt in het blad Gek'ooit (van de tegenbeweging in de psychiatrie): "Wat ik meervan herinner is dat ik van te voren behoorlijk zenuwachtig was, omdat ik niet wist wat er boven mijn hoofd hing. Ik kwam in een kamertje, waar een hoog bed stond, waar ik mocht gaan liggen. Apparatuur aan mijn voeteneinde, twee zusters aan mijn hoofdeinde. Het eindeloos wachten, totdat de dokter kwam, ik een washandje in m'n mond kreeg en er iets op mijn slapen werd gedaan. Mijn ervaring daarna was eigenlijk niet naar, omdat ik er vrij weinig van heb gemerkt, dat dacht ik tenminste." Want twintig jaar later merkt ze in een therapie "dat de elektroshock op mij wel degelijk een enorme invloed had gehad (...). Degene waar ik mee werkte hoefde mijn slapen maar aan te raken, wat genoeg was om me terug te brengen in de shocktoestand."

onder lijden, en waar de gemeenschap soms onder lijdt. Het gaat om een verlies van vrijheid, om het vastlopen op een dood spoor. En een dergelijke stoornis wordt nu dan ook beschouwd vanuit psychologische, biologische en sociale hoek."

Draagkracht en draaglast

Ook de psychiatrie stelt het niet zonder tegenbeweging of aktiegroepen. De in de jaren zestig opgekomen maatschappelijke protestbewegingen tegen o n d e r a n d e r e d e Vietnamoorlog hebben daar ongetwijfeld toe bijgedragen. Uit wetenschappelijke hoek kwam bij voorbeeld de antipsychiatrie op, waartoe psychiaters behoren als Ronald Laing, David Cooper, Thomas Szasz en Jan Foudraine. Maatschappijkritiek is een zeer belangrijk onderdeel van hun visie op de psychiatrie. Die visie is dan ook voor een groot deel "anf/"psychiatrie. Zij verwerpen het medisch model en het wezen van de psychiatrische inrichting. Ook ageren ze tegen de psychiatrie als sociaal controlemiddel in handen van de 'machthebbers'. Bovendien waarderen ze een psychose niet negatief, zoals in de huidige psychiatrie gebeurt, maar positief. Ze wordt dan gezien als een 'reis' of als een 'avontuur'. De hulpverlener is ook niet iemand die zich, als deskundige, boven de 'patiënt' moet opstellen, maar juist als naaste deze in zijn of haar volle waarde moet laten.

De huidige ontwikkeling in de psychiatrie is eigenlijk al na de tweede wereldoorlog in gang gezet. Toen kwam volgens prof. Van Tilburg, het sociale model op grote schaal op. "Het enge medisch model — geestesziekten zijn hersenziekten — is in de officiële psychiatrie vrijwel verdwenen. Er zijn nog wel enkele psychiaters die menen dat als de wetenschap maar ver genoeg voortschrijdt, we de meeste gedragsstoornissen biologisch kunnen verklaren, maar dat is echt een minderheid. Er worden nu meer modellen gebruikt. Bij het toepassen van het sociaal model bij voorbeeld wordt de sociale context betrokken bij de diagnose en de behandeling. Psychiatrisch 'ziek' noemen we mensen die psychiatrische functiestoornissen vertt)nen, waar zij primair zelf

Standaardwerken in de huidige Nederlandse psychiatrische literatuur, zijn de boeken van P. C. Kuiper, 'Hoofdsom der psychiatrie' en 'Neurosenleer'. In het eerste boek stelt hij: "leder heeft een bepaalde adaptiebreedte, een bepaalde draagkracht; overschrijdt de draaglast deze draagkracht dan kan men psychotisch w o r d e n . " En: "Het psychisch ziek zijn is dikwijls niet naar de inhoud maar naar de vorm, de manier van beleven, verschillend van h e t g e z o n d e . " Een frappant voorbeeld is het volgende: " W e bespreken op college de angst en klachten van een vrouw boven de vijfendertig jaar, welke jarenlang haar moeder die aan keelkanker leed, heeft verpleegd. De beste jaren van haar leven offerde ze aan haar moeder. Ongeveer een maand na het overlijden van haar moeder werd onze patiënte hees, en ze dacht: nu heb ik ook kanker. De keelarts constateerde dat dit niet zo was, doch de heesheid, de ongerustheid bleven: 'De psychiater moet maar eens praten met de patiënte.' Het blijkt dat de vrouw lijdt aan een conversieverschijnsel. Ze straft zich onbewust voor de opluchting die ze voelde toen haar moeder gestorven was. Gedurende de pyschotherapeutische behandeling waarin het gevoelsconflict bewust wordt gemaakt, herinnert ze zich dat de gedachte wel eens door haar heen flitste toen haar moeder nog leefde: 'Schoot ze maar eens op met doodgaan!'

Gek en abnormaal? Dezelfde bezwaren tegen de psychiatrie komen ook bij anderen naar voren: bij (ex-)patiënten uit psychiatrische inrichtingen. Zij organiseren zich in belangengroepen als de Cliëntenbond, brengen een blad uit als Gek'ooit (voorheen de Gekkenkrant) en voeren akties tegen wat zij noemen onmenselijke toestanden in de psychiatrie. Een succesvolle aktie was de NASA, Nationale Anti Shock Aktie, gericht tegen het gebruik van elektroshocks. Of de door hen uitgeroepen 'Dag van de psychiatrie'{^ A februan).

Prof. dr. W. van Tilburg vu-Magazine 13 (1984) 10 november 1984

De 'gewone' psychiatrie reageerde fel en afwijzend op deze standpunten. Prof. Van Tilburg vindt dat niet terecht omdat de antipsychiatrie ook veel waardevols naar voren heeft gebracht. Zoals bij voorbeeld de notie dat psychiatrie nooit waardevrij kan zijn. Of het protest tegen het onmenselijke van een inrichting. Concreet blijken deze ideeën uit de syllabus voor derdejaars-

379

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen